BPSC TRE Sanskrit Previous Year Questions (PYQ) with Answers – Page 6

Q251BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 78–83 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— यद्यपि संसारे बहूनि वस्तूनि सन्ति, परन्तु विद्यैव सर्वश्रेष्ठधनमस्ति। अतएवोच्यते—विद्याधनं सर्वप्रधानम्। विद्यया मनुष्यः स्वकीयं कर्तव्यं जानाति। विद्ययैव मनुष्यो जानाति यत् को धर्मः, कोऽधर्मः, किंकर्तव्यम्, किम् अकर्तव्यम्, किं पुण्यम्, किं पापम्, किं कृत्वा लाभो भविष्यति, केन कार्येण वा हानिः भविष्यति। स विद्याप्राप्त्या सन्मार्गम् अनुवर्तितुं प्रयतते। एवं विद्यैव मनुष्यो मनुष्योऽस्ति। यो मनुष्यः विद्याहीनोऽस्ति स कर्तव्याकर्तव्यस्य अज्ञानात् पशुवद् आचरति, अतः स पशुरित्यभिधीयते। ‘विद्याविहीनः पशुः’ इति। ‘हानिः’-पदस्य पर्यायपदमस्ति

Aपापम्
Bअकर्तव्यम्
Cलाभः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

हानि का पर्याय क्षति या नुकसान होता है। विकल्पों में पापम्, अकर्तव्यम् और लाभः में से कोई भी पर्याय नहीं है (लाभ विपरीतार्थक है), इसलिए (E)।

Q252BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 78–83 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— यद्यपि संसारे बहूनि वस्तूनि सन्ति, परन्तु विद्यैव सर्वश्रेष्ठधनमस्ति। अतएवोच्यते—विद्याधनं सर्वप्रधानम्। विद्यया मनुष्यः स्वकीयं कर्तव्यं जानाति। विद्ययैव मनुष्यो जानाति यत् को धर्मः, कोऽधर्मः, किंकर्तव्यम्, किम् अकर्तव्यम्, किं पुण्यम्, किं पापम्, किं कृत्वा लाभो भविष्यति, केन कार्येण वा हानिः भविष्यति। स विद्याप्राप्त्या सन्मार्गम् अनुवर्तितुं प्रयतते। एवं विद्यैव मनुष्यो मनुष्योऽस्ति। यो मनुष्यः विद्याहीनोऽस्ति स कर्तव्याकर्तव्यस्य अज्ञानात् पशुवद् आचरति, अतः स पशुरित्यभिधीयते। ‘विद्याविहीनः पशुः’ इति। ‘विद्यया’ पदे विभक्तिरस्ति

Aषष्ठी
Bसप्तमी
Cपञ्चमी
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

विद्यया तृतीया विभक्ति (एकवचन) का रूप है। विकल्पों में तृतीया नहीं है, इसलिए कोई भी उपयुक्त नहीं, उत्तर (E)।

Q253BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 84–89 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— अस्ति मगधदेशे चम्पकवती नामारण्यानी। तस्यां चिरान्महता स्नेहेन मृगकाकौ निवसतः। स च मृगः स्वेच्छया भ्राम्यन्हृष्टपुष्टाङ्गः केनचिच्छृगालेनावलोकितः। तं दृष्ट्वा शृगालोऽचिन्तयत्—“आः, कथमेतन्मांसं सुललितं भक्षयामि? भवतु, विश्वासं तावदुत्पादयामि।” इत्यालोच्योपसृत्याब्रवीत्—“मित्र! कुशलं ते?” मृगेणोक्तम्—“कस्त्वम्?” स ब्रूते—“क्षुद्रबुद्धिनामा जम्बूकोऽहम् अत्रारण्ये बन्धुहीनो मृतवन्निवसामि। इदानीं त्वां मित्रमासाद्य पुनः सबन्धुर्जीवलोकं प्रविष्टोऽस्मि। अधुना तवानुचरेण मया सर्वथा भवितव्यम्।” मृगेणोक्तम्—“एवमस्तु।” ततः पश्चादस्तं गते सवितरि भगवति मरीचिमालिनि तौ मृगस्य वासभूमिं गतौ। तत्र चम्पकवृक्षशाखायां सुबुद्धिनामा काको मृगस्य चिरमित्रं निवसति। तौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्—“सखे चित्राङ्ग! कोऽयं द्वितीयः?” मृगो ब्रूते—“जम्बूकोऽयम्, अस्मत्सख्यमिच्छन्नागतः।” काको ब्रूते—मित्र! अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता। अरण्ये निवसतः

Aमृगः
Bकाकः
Cसिंहः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (D) एकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः

Explanation

कथा में चम्पकवती वन में मृग और काक दोनों मित्र रहते थे। अतः (A) और (B) दोनों सही हैं, इसलिए (D)।

Q254BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 84–89 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— अस्ति मगधदेशे चम्पकवती नामारण्यानी। तस्यां चिरान्महता स्नेहेन मृगकाकौ निवसतः। स च मृगः स्वेच्छया भ्राम्यन्हृष्टपुष्टाङ्गः केनचिच्छृगालेनावलोकितः। तं दृष्ट्वा शृगालोऽचिन्तयत्—“आः, कथमेतन्मांसं सुललितं भक्षयामि? भवतु, विश्वासं तावदुत्पादयामि।” इत्यालोच्योपसृत्याब्रवीत्—“मित्र! कुशलं ते?” मृगेणोक्तम्—“कस्त्वम्?” स ब्रूते—“क्षुद्रबुद्धिनामा जम्बूकोऽहम् अत्रारण्ये बन्धुहीनो मृतवन्निवसामि। इदानीं त्वां मित्रमासाद्य पुनः सबन्धुर्जीवलोकं प्रविष्टोऽस्मि। अधुना तवानुचरेण मया सर्वथा भवितव्यम्।” मृगेणोक्तम्—“एवमस्तु।” ततः पश्चादस्तं गते सवितरि भगवति मरीचिमालिनि तौ मृगस्य वासभूमिं गतौ। तत्र चम्पकवृक्षशाखायां सुबुद्धिनामा काको मृगस्य चिरमित्रं निवसति। तौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्—“सखे चित्राङ्ग! कोऽयं द्वितीयः?” मृगो ब्रूते—“जम्बूकोऽयम्, अस्मत्सख्यमिच्छन्नागतः।” काको ब्रूते—मित्र! अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता। चम्पकवती नामारण्यानी अस्ति

Aदाक्षिणात्ये
Bबंगदेशे
Cमगधदेशे
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) मगधदेशे

Explanation

गद्यांश के आरम्भ में लिखा है कि चम्पकवती नामक अरण्यानी मगधदेश में है। अतः (C) सही है।

Q255BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 84–89 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— अस्ति मगधदेशे चम्पकवती नामारण्यानी। तस्यां चिरान्महता स्नेहेन मृगकाकौ निवसतः। स च मृगः स्वेच्छया भ्राम्यन्हृष्टपुष्टाङ्गः केनचिच्छृगालेनावलोकितः। तं दृष्ट्वा शृगालोऽचिन्तयत्—“आः, कथमेतन्मांसं सुललितं भक्षयामि? भवतु, विश्वासं तावदुत्पादयामि।” इत्यालोच्योपसृत्याब्रवीत्—“मित्र! कुशलं ते?” मृगेणोक्तम्—“कस्त्वम्?” स ब्रूते—“क्षुद्रबुद्धिनामा जम्बूकोऽहम् अत्रारण्ये बन्धुहीनो मृतवन्निवसामि। इदानीं त्वां मित्रमासाद्य पुनः सबन्धुर्जीवलोकं प्रविष्टोऽस्मि। अधुना तवानुचरेण मया सर्वथा भवितव्यम्।” मृगेणोक्तम्—“एवमस्तु।” ततः पश्चादस्तं गते सवितरि भगवति मरीचिमालिनि तौ मृगस्य वासभूमिं गतौ। तत्र चम्पकवृक्षशाखायां सुबुद्धिनामा काको मृगस्य चिरमित्रं निवसति। तौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्—“सखे चित्राङ्ग! कोऽयं द्वितीयः?” मृगो ब्रूते—“जम्बूकोऽयम्, अस्मत्सख्यमिच्छन्नागतः।” काको ब्रूते—मित्र! अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता। ‘हृष्टपुष्टाङ्गः’ आसीत्

Aकाकः
Bमृगः
Cशृगालः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) मृगः

Explanation

गद्यांश में स्वेच्छा से घूमता हुआ हृष्टपुष्ट अंगों वाला मृग शृगाल को दिखाई दिया था। अतः (B) सही है।

Q256BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 84–89 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— अस्ति मगधदेशे चम्पकवती नामारण्यानी। तस्यां चिरान्महता स्नेहेन मृगकाकौ निवसतः। स च मृगः स्वेच्छया भ्राम्यन्हृष्टपुष्टाङ्गः केनचिच्छृगालेनावलोकितः। तं दृष्ट्वा शृगालोऽचिन्तयत्—“आः, कथमेतन्मांसं सुललितं भक्षयामि? भवतु, विश्वासं तावदुत्पादयामि।” इत्यालोच्योपसृत्याब्रवीत्—“मित्र! कुशलं ते?” मृगेणोक्तम्—“कस्त्वम्?” स ब्रूते—“क्षुद्रबुद्धिनामा जम्बूकोऽहम् अत्रारण्ये बन्धुहीनो मृतवन्निवसामि। इदानीं त्वां मित्रमासाद्य पुनः सबन्धुर्जीवलोकं प्रविष्टोऽस्मि। अधुना तवानुचरेण मया सर्वथा भवितव्यम्।” मृगेणोक्तम्—“एवमस्तु।” ततः पश्चादस्तं गते सवितरि भगवति मरीचिमालिनि तौ मृगस्य वासभूमिं गतौ। तत्र चम्पकवृक्षशाखायां सुबुद्धिनामा काको मृगस्य चिरमित्रं निवसति। तौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्—“सखे चित्राङ्ग! कोऽयं द्वितीयः?” मृगो ब्रूते—“जम्बूकोऽयम्, अस्मत्सख्यमिच्छन्नागतः।” काको ब्रूते—मित्र! अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता। ‘क्षुद्रबुद्धिः’ आसीत्

Aकाकः
Bमृगः
Cशृगालः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) शृगालः

Explanation

शृगाल ने अपना नाम क्षुद्रबुद्धि बताया था। अतः (C) सही है।

Q257BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 84–89 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— अस्ति मगधदेशे चम्पकवती नामारण्यानी। तस्यां चिरान्महता स्नेहेन मृगकाकौ निवसतः। स च मृगः स्वेच्छया भ्राम्यन्हृष्टपुष्टाङ्गः केनचिच्छृगालेनावलोकितः। तं दृष्ट्वा शृगालोऽचिन्तयत्—“आः, कथमेतन्मांसं सुललितं भक्षयामि? भवतु, विश्वासं तावदुत्पादयामि।” इत्यालोच्योपसृत्याब्रवीत्—“मित्र! कुशलं ते?” मृगेणोक्तम्—“कस्त्वम्?” स ब्रूते—“क्षुद्रबुद्धिनामा जम्बूकोऽहम् अत्रारण्ये बन्धुहीनो मृतवन्निवसामि। इदानीं त्वां मित्रमासाद्य पुनः सबन्धुर्जीवलोकं प्रविष्टोऽस्मि। अधुना तवानुचरेण मया सर्वथा भवितव्यम्।” मृगेणोक्तम्—“एवमस्तु।” ततः पश्चादस्तं गते सवितरि भगवति मरीचिमालिनि तौ मृगस्य वासभूमिं गतौ। तत्र चम्पकवृक्षशाखायां सुबुद्धिनामा काको मृगस्य चिरमित्रं निवसति। तौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्—“सखे चित्राङ्ग! कोऽयं द्वितीयः?” मृगो ब्रूते—“जम्बूकोऽयम्, अस्मत्सख्यमिच्छन्नागतः।” काको ब्रूते—मित्र! अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता। “अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता” इति केन कथितम्?

Aकाकेन
Bशृगालेन
Cमृगेण
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) काकेन

Explanation

गद्यांश के अन्त में काक ने कहा कि अचानक आए हुए व्यक्ति से मित्रता उचित नहीं है। अतः (A) सही है।

Q258BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 84–89 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— अस्ति मगधदेशे चम्पकवती नामारण्यानी। तस्यां चिरान्महता स्नेहेन मृगकाकौ निवसतः। स च मृगः स्वेच्छया भ्राम्यन्हृष्टपुष्टाङ्गः केनचिच्छृगालेनावलोकितः। तं दृष्ट्वा शृगालोऽचिन्तयत्—“आः, कथमेतन्मांसं सुललितं भक्षयामि? भवतु, विश्वासं तावदुत्पादयामि।” इत्यालोच्योपसृत्याब्रवीत्—“मित्र! कुशलं ते?” मृगेणोक्तम्—“कस्त्वम्?” स ब्रूते—“क्षुद्रबुद्धिनामा जम्बूकोऽहम् अत्रारण्ये बन्धुहीनो मृतवन्निवसामि। इदानीं त्वां मित्रमासाद्य पुनः सबन्धुर्जीवलोकं प्रविष्टोऽस्मि। अधुना तवानुचरेण मया सर्वथा भवितव्यम्।” मृगेणोक्तम्—“एवमस्तु।” ततः पश्चादस्तं गते सवितरि भगवति मरीचिमालिनि तौ मृगस्य वासभूमिं गतौ। तत्र चम्पकवृक्षशाखायां सुबुद्धिनामा काको मृगस्य चिरमित्रं निवसति। तौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्—“सखे चित्राङ्ग! कोऽयं द्वितीयः?” मृगो ब्रूते—“जम्बूकोऽयम्, अस्मत्सख्यमिच्छन्नागतः।” काको ब्रूते—मित्र! अकस्मादागन्तुना सह मैत्री न युक्ता। भगवति इत्यस्मिन् पदे विभक्तिरस्ति

Aप्रथमा
Bसप्तमी
Cषष्ठी
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) सप्तमी

Explanation

भगवति (सवितरि भगवति मरीचिमालिनि) में "भगवत्" शब्द का सप्तमी एकवचन रूप है। अतः (B) सही है।

Q259BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 90–95 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्यचाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञः कौटल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्या अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणाः पण्डिताः समजायन्तः। आचार्य चाणक्यस्य अपरं नाम किमासीत्?

Aचन्द्रगुप्तः
Bनन्दः
Cकौटल्यः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) कौटल्यः

Explanation

गद्यांश में आचार्य चाणक्य को "कौटल्यापरनामधेयः" कहा गया है, अर्थात् उनका दूसरा नाम कौटल्य था।

Q260BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 90–95 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्यचाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञः कौटल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्या अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणाः पण्डिताः समजायन्तः। ‘अर्थशास्त्रं’ विरचितम्

Aचाणक्येन
Bकौटल्येन
Cचन्द्रगुप्तेन
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (D) एकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः

Explanation

अर्थशास्त्र की रचना आचार्य चाणक्य ने की, जिन्हें कौटल्य भी कहते हैं। अतः (A) और (B) दोनों सही हैं, इसलिए (D)।

Q261BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 90–95 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्यचाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञः कौटल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्या अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणाः पण्डिताः समजायन्तः। मौर्यकुलभूषणमस्ति

Aचन्द्रगुप्तः
Bचाणक्यः
Cनन्दः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) चन्द्रगुप्तः

Explanation

गद्यांश में चन्द्रगुप्त को "मौर्यकुलभूषण" कहा गया है। अतः (A) सही है।

Q262BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 90–95 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्यचाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञः कौटल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्या अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणाः पण्डिताः समजायन्तः। राजा प्रजानुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति

Aगुप्तशास्त्रम्
Bनन्दशास्त्रम्
Cअर्थशास्त्रम्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) अर्थशास्त्रम्

Explanation

गद्यांश के अनुसार यह शास्त्र (अर्थशास्त्र) राजा और प्रजा से जुड़े सभी आवश्यक विषयों को छूता है। अतः (C) सही है।

Q263BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 90–95 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्यचाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञः कौटल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्या अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणाः पण्डिताः समजायन्तः। सञ्चालयितव्यमित्यत्र प्रत्ययः कः?

Aक्तवतु
Bतव्यत्
Cक्त
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) तव्यत्

Explanation

सञ्चालयितव्यम् में विधि (योग्यता) अर्थ में "तव्यत्" प्रत्यय लगा है। अतः (B) सही है।

Q264BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

निर्देशः—प्रश्नः 90–95 पर्यन्तं प्रश्नाः प्रस्तुतगद्यांशाधारीकृत्य समाधेयाः— कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्यचाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञः कौटल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिनः समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्या अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणाः पण्डिताः समजायन्तः। ‘बभूव’ इत्यत्र धातोऽस्ति

Aभूव
Bभूः
Cबभू
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

बभूव का धातु "भू" है। विकल्पों में "भू" नहीं है (भूव, भूः, बभू गलत रूप हैं), इसलिए (E)।

Q265BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘धनुष्टंकारः’ पदस्य सन्धिविच्छेदोऽस्ति

Aधनुः + टकारः
Bधनुश् + टंकारः
Cधनुस् + टंकारः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) धनुस् + टंकारः

Explanation

धनुष्टंकारः = धनुस् + टंकारः (विसर्ग सन्धि में स् का ष् हुआ)। अतः (C) सही है।

Q266BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘सुध्युपास्य’ इत्यत्र कः सन्धिः?

Aवृद्धिसन्धिः
Bगुणसन्धिः
Cयण्सन्धिः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) यण्सन्धिः

Explanation

सुधी + उपास्य में ई का य् हो गया (इको यणचि), इसलिए यण् सन्धि है। अतः (C) सही है।

Q267BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘तत् + नाम’ इत्यत्र सन्धिपदमस्ति

Aतद्राम
Bतन्नाम
Cतम्नाम
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) तन्नाम

Explanation

त् के बाद न आने पर त् का न् हो जाता है (अनुनासिक सन्धि), इसलिए तत् + नाम = तन्नाम। अतः (B) सही है।

Q268BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘विष्णुः + त्राता’ इत्यत्र सन्धिपदमस्ति

Aविष्णुष्त्राता
Bविष्णुस्त्राता
Cविष्णुश्त्राता
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) विष्णुस्त्राता

Explanation

विसर्ग के बाद त आने पर विसर्ग स् हो जाता है, इसलिए विष्णुः + त्राता = विष्णुस्त्राता। अतः (B) सही है।

Q269BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘उत् + डयनम्’ इत्यत्र सन्धिपदमस्ति

Aउडडयनम्
Bउद्डयनम्
Cउड्डयनम्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) उड्डयनम्

Explanation

उत् के त् का बाद के ड् के कारण ड् हो जाता है, इसलिए उत् + डयनम् = उड्डयनम्। अतः (C) सही है।

Q270BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘गृहपतिः’ पदस्य समासविग्रहः स्यात्

Aगृहे पतिः
Bगृहाणां पतिः
Cगृहस्य पतिः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) गृहस्य पतिः

Explanation

गृहपतिः षष्ठी तत्पुरुष समास है, उसका विग्रह "गृहस्य पतिः" होता है। अतः (C) सही है।

Q271BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘राज्ञः पुरुषः’ इत्यस्य समस्तपदमस्ति

Aराजपुरुषः
Bराज्ञपुरुषः
Cराजन्पुरुषः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) राजपुरुषः

Explanation

षष्ठी तत्पुरुष समास में राज्ञः पुरुषः का समस्त रूप "राजपुरुषः" बनता है। अतः (A) सही है।

Q272BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘शताब्दी’-पदे समासोऽस्ति

Aद्विगुः
Bअव्ययीभावः
Cद्वन्द्वः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) द्विगुः

Explanation

शत अब्दों (वर्षों) का समूह, अर्थात् संख्यावाचक पूर्वपद वाला समाहार, द्विगु समास है। अतः (A) सही है।

Q273BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘क्रूरकर्मा’ पदे समासोऽस्ति

Aद्वन्द्वः
Bबहुव्रीहिः
Cअव्ययीभावः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) बहुव्रीहिः

Explanation

क्रूरं कर्म यस्य सः, यह अन्य पद के अर्थ को बताने वाला बहुव्रीहि समास है। अतः (B) सही है।

Q274BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘दिवारात्रम्’ पदस्य समासविग्रहः स्यात्

Aदिवां च रात्रिः च तयोः समाहारः
Bदिवां च रात्रीश्च तयोः समाहारः
Cदिवा च रात्रीणां च तयो समाहारः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

दिवारात्रम् का शुद्ध विग्रह "दिवा च रात्रिः च तयोः समाहारः" होता है (द्वन्द्व समाहार)। दिए गए किसी विकल्प में यह शुद्ध रूप नहीं है, इसलिए (E)।

Q275BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘वदत्’-पदे प्रकृति-प्रत्ययौ स्तः

Aवद् + शानच्
Bब्रू + शानच्
Cवद् + शतृ
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) वद् + शतृ

Explanation

वदत् में वद् धातु से वर्तमान अर्थ में परस्मैपद का शतृ प्रत्यय लगा है। अतः (C) सही है।

Q276BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘कारकः’ पदे प्रत्ययोऽस्ति

Aतृच्
Bण्वुल्
Cक्यप्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) ण्वुल्

Explanation

कृ धातु से कर्ता अर्थ में ण्वुल् प्रत्यय लगकर (वु का अक) कारकः बनता है। अतः (B) सही है।

Q277BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

भाववाचकसंज्ञाविज्ञापयितुं प्रत्ययः प्रयुज्यते

Aशानच्
Bशतृ
Cत्व
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) त्व

Explanation

भाववाचक संज्ञा बनाने के लिए "त्व" (और तल्) प्रत्यय लगता है, जैसे मनुष्य + त्व = मनुष्यत्व। अतः (C) सही है।

Q278BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

धातुना विशेषणं निर्मातुं धातुना सह प्रत्ययः प्रयुज्यते

Aशानच्
Bशतृ
Cमतुप्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (D) एकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः

Explanation

धातु से विशेषण बनाने के लिए शानच् और शतृ दोनों प्रत्यय लगते हैं (मतुप् भी विशेषण बनाता है), इसलिए एकाधिक विकल्प सही माने गए हैं, उत्तर (D)।

Q279BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘जडता’-पदे प्रत्ययोऽस्ति

Aक्तवतु
Bक्त
Cतमप्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

जडता में भाव अर्थ में "तल्" प्रत्यय (+टाप्) लगा है। दिए गए विकल्पों में तल् नहीं है, इसलिए (E)।

Q280BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

अव्ययानि भवन्ति

Aत्रिषु वचनेषु विभिन्नानि
Bत्रिषु लिङ्गेषु विभिन्नानि
Cत्रिषु लिङ्गेषु सदृशानि
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) त्रिषु लिङ्गेषु सदृशानि

Explanation

अव्यय तीनों लिंगों, वचनों और विभक्तियों में एक-से रहते हैं, उनमें विकार नहीं होता। अतः (C) सही है।

Q281BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

असंगत-युग्ममस्ति

Aनायकः——भूतपूर्वः
Bपितरौ——पाणिपादम्
Cचोरभयम्——करणीयः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (D) एकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः

Explanation

आयोग की उत्तर-कुंजी के अनुसार एक से अधिक विकल्प उपयुक्त (असंगत) माने गए हैं, इसलिए उत्तर (D) है।

Q282BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

प्रवृत्तिसाराः खलु माहृशाः गिरः इत्यत्र खलु अव्ययस्य अर्थोऽस्ति

Aनिश्चयः
Bअनुनयः
Cविनिग्रहः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) निश्चयः

Explanation

"खलु" अव्यय का एक अर्थ निश्चय है, जैसे यहाँ "निश्चय ही"। अतः (A) सही है।

Q283BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘आवां भ्रमावः’ इत्यस्य कर्मवाच्यमस्ति

Aवयं भ्रम्यते
Bआवाभ्यां भ्रम्य
Cआवां भ्रम्यते
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

भ्रम् अकर्मक धातु है, इसलिए कर्मवाच्य में भाववाच्य रूप "आवाभ्यां भ्रम्यते" बनेगा। दिए विकल्प अशुद्ध हैं, अतः (E)।

Q284BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

मम मित्रं चलचित्रं पश्यति इत्यस्य कर्मवाच्यमस्ति

Aमया मित्रेण चलचित्रं दृश्यते
Bमम मित्रेण चलचित्रं दृश्यते
Cमया मित्रेण चलचित्रः दृश्यते
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) मम मित्रेण चलचित्रं दृश्यते

Explanation

कर्मवाच्य में कर्ता तृतीया में और कर्म प्रथमा में आता है: मम मित्रेण चलचित्रं दृश्यते। अतः (B) सही है।

Q285BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

ते मम मित्राः सन्ति इत्यस्य शुद्धरूपं भवेत्

Aते मम मित्राणि सन्ति
Bतानि मया मित्रेण सन्ति
Cतानि मया मित्रः सन्ति
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) ते मम मित्राणि सन्ति

Explanation

आयोग की उत्तर-कुंजी के अनुसार (A) सही है; मित्र शब्द का यहाँ नपुंसक बहुवचन रूप मित्राणि लिया गया है।

Q286BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

राधा मात्रे सदृशी अस्ति—रेखांकिते शुद्धरूपं भवेत् (रेखांकित शब्द: मात्रे)

Aमातृः
Bमात्र
Cमातरः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

"सदृशी" के योग में षष्ठी या तृतीया होती है, जैसे "मातुः/मात्रा सदृशी"। दिए गए रूप (मातृः, मात्र, मातरः) शुद्ध नहीं हैं, इसलिए (E)।

Q287BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

कर्मवाच्ये कर्म भवति

Aतृतीयाविभक्तौ
Bद्वितीयाविभक्तौ
Cप्रथमाविभक्तौ
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) प्रथमाविभक्तौ

Explanation

कर्मवाच्य में कर्म अनुक्त होकर प्रथमा विभक्ति में आता है और कर्ता तृतीया में। अतः (C) सही है।

Q288BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘श्रु’-धातोः लङ्लकारे मध्यमपुरुषस्य द्विवचनमस्ति

Aअश्रृणवः
Bअश्रृणुतम्
Cअश्रृणोषि
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) अश्रृणुतम्

Explanation

श्रु धातु लङ् लकार मध्यम पुरुष द्विवचन में "अश्रृणुतम्" बनता है। अतः (B) सही है।

Q289BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘अस्’-धातोः विधिलिङ्लकारे मध्यमपुरुषस्य बहुवचनमस्ति

Aस्यात्
Bस्यात
Cआसन्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) स्यात

Explanation

अस् धातु के विधिलिङ् मध्यम पुरुष बहुवचन का रूप "स्यात" है। अतः (B) सही है।

Q290BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘ब्रू’-धातोः लट्लकारे प्रथमपुरुषस्य बहुवचनमस्ति

Aवदन्ति
Bआहु
Cआहुः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) आहुः

Explanation

ब्रू धातु के लट् प्रथम पुरुष बहुवचन में "आहुः" रूप बनता है। अतः (C) सही है।

Q291BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘हन्’-धातोः लोट्लकारे मध्यमपुरुषस्य एकवचनमस्ति

Aजहि
Bहन्सि
Cजहिः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) जहि

Explanation

हन् धातु का लोट् लकार मध्यम पुरुष एकवचन "जहि" होता है। अतः (A) सही है।

Q292BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘इष्’-धातोः लङ्लकारे प्रथमपुरुषस्य एकवचनमस्ति

Aएच्छत्
Bइच्छत्
Cऐच्छत
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

इष् धातु के लङ् प्रथम पुरुष एकवचन का शुद्ध रूप "ऐच्छत्" है। दिए विकल्पों में यह नहीं है, इसलिए (E)।

Q293BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘पति’-शब्दस्य चतुर्थी एकवचनस्य रूपमस्ति

Aपतये
Bपत्ये
Cपत्यौ
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) पत्ये

Explanation

समास में न आने वाले "पति" शब्द का चतुर्थी एकवचन "पत्ये" होता है (सखि की तरह)। अतः (B) सही है।

Q294BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘अहन्’-शब्दस्य सप्तमीबहुवचने रूपमस्ति

Aअहषु
Bअहष्षु
Cअहसु
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (E) न कोऽपि उपयुक्तः

Explanation

"अहन्" का सप्तमी बहुवचन "अहस्सु/अहःसु" होता है। दिए गए रूप शुद्ध नहीं हैं, इसलिए (E)।

Q295BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘एनं’ कस्य शब्दस्य रूपमस्ति?

Aइदम्
Bयुष्मद्
Cसर्व
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) इदम्

Explanation

"एनम्" अन्वादेश में इदम् शब्द का द्वितीया एकवचन रूप है। अतः (A) सही है।

Q296BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

७३ (73) इत्यस्य कृते संख्यापदमस्ति

Aत्रिसप्ततिः
Bत्रयः सप्तति
Cत्रयष्सप्तति
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) त्रिसप्ततिः

Explanation

73 को संस्कृत में "त्रिसप्ततिः" कहते हैं। अतः (A) सही है।

Q297BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘स्थितः’ पदे प्रत्ययः कः?

Aतल्
Bघञ्
Cक्त
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) क्त

Explanation

स्था धातु से भूतकाल अर्थ में "क्त" प्रत्यय लगकर स्थितः बनता है। अतः (C) सही है।

Q298BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

पूर्वरूपविधायकं सूत्रमस्ति

Aएङि पररूपम्
Bएङः पदान्तादति
Cपूर्वत्रासिद्धम्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (B) एङः पदान्तादति

Explanation

पदान्त एङ् के बाद अ आने पर पूर्वरूप होता है, यह "एङः पदान्तादति" सूत्र कहता है। अतः (B) सही है।

Q299BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

माहेश्वरसूत्रेषु अन्तस्थवर्णानां क्रमः कः?

Aय् व् र् ल्
Bय् र् ल् व्
Cय् र् व् ल्
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (A) य् व् र् ल्

Explanation

माहेश्वर सूत्रों (हयवरट्, लण्) में अन्तःस्थ वर्णों का क्रम य् व् र् ल् है। अतः (A) सही है।

Q300BPSC TRE 2.0 (2023) Sanskrit Class 6-8

‘विष्णुः वैकुण्ठमावसति’ इत्यत्र वैकुण्ठे द्वितीयाविधायकसूत्रमस्ति

Aअभिनिविशश्च
Bतथायुक्तं चानीप्सितम्
Cउपान्वध्याङ्वसः
Dएकाधिकविकल्पा उपयुक्ताः
Eन कोऽपि उपयुक्तः

Show answerHide answer

Correct answer: (C) उपान्वध्याङ्वसः

Explanation

"उपान्वध्याङ्वसः" सूत्र से उप, अनु, अधि, आङ् उपसर्ग पूर्वक वस् धातु के आधार में द्वितीया होती है, इसलिए वैकुण्ठम्। अतः (C) सही है।

Sanskrit Previous Year Questions (page 6)

How to use these BPSC TRE Sanskrit questions

More BPSC TRE subjects