“दूरारोहो भवति महतामप्यपभ्रंशनिष्ठः” कथनमिदं प्राप्यते -
Show answerHide answer
Correct answer: (C) अभिज्ञानशाकुन्तले चतुर्थेऽङ्के
Explanation
'दूरारोहो भवति महतामप्यपभ्रंशनिष्ठः' कथन अभिज्ञानशाकुन्तल के चतुर्थ अङ्क में मिलता है।
BPSC TRE · Topic-wise previous year questions
Sanskrit Previous Year Questions (page 8)
399 Sanskrit questions asked in BPSC TRE previous year papers, each with the correct answer and explanation. Read them free on UTpaper, or attempt the full papers as timed online tests.
- 399 questions
- Official answer key
- Free
“शस्यमिव मर्त्यः पच्यते शस्यमिव जायते पुनः” कथनमिदं कुत्र वर्तते?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) कठोपनिषदि
Explanation
'शस्यमिव मर्त्यः पच्यते शस्यमिव जायते पुनः' कथन कठोपनिषद् में आया है।
“येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके।
एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाहं वराणमेष ........”
नचिकेतसः कतमो वरः?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) तृतीयः
Explanation
कठोपनिषद् में नचिकेता यमराज से तीन वर माँगते हैं; मृत्यु के बाद आत्मा के अस्तित्व वाला यह प्रश्न तीसरा वर है।
“अतः परीक्ष्य कर्त्तव्यं विशेषात्संगतं रहः।
अज्ञातहृदयेष्वेवं वैरीभवति सौहृदम्॥”
श्लोकोऽयं कास्मिन् ग्रन्थे वर्तते?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
यह श्लोक अभिज्ञानशाकुन्तल (पञ्चम अङ्क) का है; रघुवंश, मेघदूत और किरातार्जुनीय में नहीं है, इसलिए कोई विकल्प सही नहीं।
“अवलम्बो रोलम्बकदम्बस्य, सूत्रधारः सर्वव्यवहारस्य इनश्च दिनस्य”
शिवराजविजयस्य अस्मिन् सन्दर्भे “इनः” इत्यस्य पदस्य कोऽर्थः?
Show answerHide answer
Correct answer: (C) स्वामी
Explanation
शिवराजविजय के इस सन्दर्भ में 'इनः' का अर्थ स्वामी है (दिन का स्वामी सूर्य)।
“गर्भेश्वरत्वमभिनवयौवनत्वम्,
अप्रतिमरूपत्वममानुषशक्तित्वञ्चेति महतीयं खल्वनर्थपरम्परा।
यौवनारम्भे च प्रायः शास्त्रजलप्रक्षालननिर्मलापि
कालुष्यमुपयाति बुद्धिः”।
उद्धरणमेतत्कुत्र वर्तते?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) कादम्बर्यां (शुकनासोपदेशे)
Explanation
यह अंश बाणभट्ट की कादम्बरी के शुकनासोपदेश का है।
“स नः पितेव सूनवे अग्ने सूपायनो भव। सचस्वा नः स्वस्तये”॥ मन्त्रोऽयं कस्मिन् सूक्ते वर्तते ऋग्वेदे?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) अग्निसूक्ते
Explanation
'स नः पितेव सूनवे अग्ने सूपायनो भव' ऋग्वेद के अग्निसूक्त का मन्त्र है।
चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्भित्रस्य वरूणस्याग्नेः। आप्रा द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च॥ मन्त्रोऽयं ऋग्वेदे कस्मिन् सूक्ते वर्तते?
Show answerHide answer
Correct answer: (C) सूर्यसूक्ते
Explanation
'चित्रं देवानामुदगादनीकम्' ऋग्वेद के सूर्यसूक्त का मन्त्र है।
“वरं विरोधोऽपि समं महात्मभिः” इदमुद्धरणं कुत्र वर्तते?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) किरातार्जुनीये प्रथमसर्गे
Explanation
'वरं विरोधोऽपि समं महात्मभिः' उक्ति भारवि के किरातार्जुनीय के प्रथम सर्ग में है।
“याच्ञ मोघा वरमधिगुणे नाधमे लब्धकामा” इदमुद्धरणं कुत्र वर्तते?
Show answerHide answer
Correct answer: (C) मेघदूते पूर्वमेघे
Explanation
'याच्ञा मोघा वरमधिगुणे नाधमे लब्धकामा' कालिदास के मेघदूत (पूर्वमेघ) का श्लोकांश है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (112-116) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
उत्सवे, व्यसने, दुर्भिक्षे, राष्ट्रविप्लवे, दैनन्दिनव्यवहारे च यः सहायतां करोति सः बन्धुः भवति। यदि विश्वे सर्वत्र एतादृशः भावः भवेत् तदा विश्वबन्धुत्वं सम्भवति।
परन्तु अधुना निखिले संसारे कलहस्य अशान्तेः च वातावरणम् अस्ति। मानवाः परस्परं न विश्वसन्ति। ते परस्य कष्टं स्वकीयं कष्टं न गणयन्ति। अपि च समर्थाः देशाः असमर्थान् देशान् प्रति उपेक्षाभावं प्रदर्शयन्ति, तेषाम् उपरि स्वकीयं प्रभुत्वं स्थापयन्ति। संसारे सर्वत्र विद्वेषस्य, शत्रुतायाः, हिंसायाः च भावना दृश्यते। देशानां विकासः अपि अवरूद्धः भवति।
इयं महती आवश्यकता वर्तते यत् एकः देशः अपरेण देशेन सह निर्मलेन हृदयेन बन्धुतायाः व्यवहारं कुर्यात्। विश्वस्य जनेषु इयं भावना आवश्यकी। ततः विकासिताविकासितदेशयोः मध्ये स्वस्था स्पर्धा भविष्यति। सर्वे देशाः ज्ञानविज्ञानयोः क्षेत्रे मैत्रीभावनया सहयोगेन च समृद्धिं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।
सर्वे देशाः ज्ञानविज्ञानयोः क्षेत्रे केन प्रकारेण समृद्धिं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) मैत्रीभावनया
Explanation
गद्यांश के अनुसार सभी देश मैत्रीभावना और सहयोग से ज्ञान-विज्ञान में समृद्धि पा सकेंगे।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (112-116) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
उत्सवे, व्यसने, दुर्भिक्षे, राष्ट्रविप्लवे, दैनन्दिनव्यवहारे च यः सहायतां करोति सः बन्धुः भवति। यदि विश्वे सर्वत्र एतादृशः भावः भवेत् तदा विश्वबन्धुत्वं सम्भवति।
परन्तु अधुना निखिले संसारे कलहस्य अशान्तेः च वातावरणम् अस्ति। मानवाः परस्परं न विश्वसन्ति। ते परस्य कष्टं स्वकीयं कष्टं न गणयन्ति। अपि च समर्थाः देशाः असमर्थान् देशान् प्रति उपेक्षाभावं प्रदर्शयन्ति, तेषाम् उपरि स्वकीयं प्रभुत्वं स्थापयन्ति। संसारे सर्वत्र विद्वेषस्य, शत्रुतायाः, हिंसायाः च भावना दृश्यते। देशानां विकासः अपि अवरूद्धः भवति।
इयं महती आवश्यकता वर्तते यत् एकः देशः अपरेण देशेन सह निर्मलेन हृदयेन बन्धुतायाः व्यवहारं कुर्यात्। विश्वस्य जनेषु इयं भावना आवश्यकी। ततः विकासिताविकासितदेशयोः मध्ये स्वस्था स्पर्धा भविष्यति। सर्वे देशाः ज्ञानविज्ञानयोः क्षेत्रे मैत्रीभावनया सहयोगेन च समृद्धिं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।
‘एतादृशः’ इत्यस्य युक्ता व्याकरण प्रक्रिया अस्ति -
Show answerHide answer
Correct answer: (C) एतद् + दृश् + कञ्
Explanation
'एतादृश' शब्द एतद् + दृश् + कञ् से बनता है, इसलिए (C) सही है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (112-116) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
उत्सवे, व्यसने, दुर्भिक्षे, राष्ट्रविप्लवे, दैनन्दिनव्यवहारे च यः सहायतां करोति सः बन्धुः भवति। यदि विश्वे सर्वत्र एतादृशः भावः भवेत् तदा विश्वबन्धुत्वं सम्भवति।
परन्तु अधुना निखिले संसारे कलहस्य अशान्तेः च वातावरणम् अस्ति। मानवाः परस्परं न विश्वसन्ति। ते परस्य कष्टं स्वकीयं कष्टं न गणयन्ति। अपि च समर्थाः देशाः असमर्थान् देशान् प्रति उपेक्षाभावं प्रदर्शयन्ति, तेषाम् उपरि स्वकीयं प्रभुत्वं स्थापयन्ति। संसारे सर्वत्र विद्वेषस्य, शत्रुतायाः, हिंसायाः च भावना दृश्यते। देशानां विकासः अपि अवरूद्धः भवति।
इयं महती आवश्यकता वर्तते यत् एकः देशः अपरेण देशेन सह निर्मलेन हृदयेन बन्धुतायाः व्यवहारं कुर्यात्। विश्वस्य जनेषु इयं भावना आवश्यकी। ततः विकासिताविकासितदेशयोः मध्ये स्वस्था स्पर्धा भविष्यति। सर्वे देशाः ज्ञानविज्ञानयोः क्षेत्रे मैत्रीभावनया सहयोगेन च समृद्धिं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।
संसारे कीदृशं वातावरणमस्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) अशान्तेः
Explanation
गद्यांश के अनुसार आज संसार में कलह और अशान्ति का वातावरण है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (112-116) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
उत्सवे, व्यसने, दुर्भिक्षे, राष्ट्रविप्लवे, दैनन्दिनव्यवहारे च यः सहायतां करोति सः बन्धुः भवति। यदि विश्वे सर्वत्र एतादृशः भावः भवेत् तदा विश्वबन्धुत्वं सम्भवति।
परन्तु अधुना निखिले संसारे कलहस्य अशान्तेः च वातावरणम् अस्ति। मानवाः परस्परं न विश्वसन्ति। ते परस्य कष्टं स्वकीयं कष्टं न गणयन्ति। अपि च समर्थाः देशाः असमर्थान् देशान् प्रति उपेक्षाभावं प्रदर्शयन्ति, तेषाम् उपरि स्वकीयं प्रभुत्वं स्थापयन्ति। संसारे सर्वत्र विद्वेषस्य, शत्रुतायाः, हिंसायाः च भावना दृश्यते। देशानां विकासः अपि अवरूद्धः भवति।
इयं महती आवश्यकता वर्तते यत् एकः देशः अपरेण देशेन सह निर्मलेन हृदयेन बन्धुतायाः व्यवहारं कुर्यात्। विश्वस्य जनेषु इयं भावना आवश्यकी। ततः विकासिताविकासितदेशयोः मध्ये स्वस्था स्पर्धा भविष्यति। सर्वे देशाः ज्ञानविज्ञानयोः क्षेत्रे मैत्रीभावनया सहयोगेन च समृद्धिं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।
समर्थाः देशाः, असमर्थान् देशान् प्रति, कथं व्यवहरन्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
गद्यांश में समर्थ देश असमर्थ देशों के प्रति उपेक्षाभाव दिखाते हैं; यह उत्तर विकल्पों में नहीं है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (112-116) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
उत्सवे, व्यसने, दुर्भिक्षे, राष्ट्रविप्लवे, दैनन्दिनव्यवहारे च यः सहायतां करोति सः बन्धुः भवति। यदि विश्वे सर्वत्र एतादृशः भावः भवेत् तदा विश्वबन्धुत्वं सम्भवति।
परन्तु अधुना निखिले संसारे कलहस्य अशान्तेः च वातावरणम् अस्ति। मानवाः परस्परं न विश्वसन्ति। ते परस्य कष्टं स्वकीयं कष्टं न गणयन्ति। अपि च समर्थाः देशाः असमर्थान् देशान् प्रति उपेक्षाभावं प्रदर्शयन्ति, तेषाम् उपरि स्वकीयं प्रभुत्वं स्थापयन्ति। संसारे सर्वत्र विद्वेषस्य, शत्रुतायाः, हिंसायाः च भावना दृश्यते। देशानां विकासः अपि अवरूद्धः भवति।
इयं महती आवश्यकता वर्तते यत् एकः देशः अपरेण देशेन सह निर्मलेन हृदयेन बन्धुतायाः व्यवहारं कुर्यात्। विश्वस्य जनेषु इयं भावना आवश्यकी। ततः विकासिताविकासितदेशयोः मध्ये स्वस्था स्पर्धा भविष्यति। सर्वे देशाः ज्ञानविज्ञानयोः क्षेत्रे मैत्रीभावनया सहयोगेन च समृद्धिं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।
दैनन्दिनव्यवहारे कः सहायतां करोति?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) बन्धुः
Explanation
गद्यांश के अनुसार दैनिक व्यवहार में जो सहायता करता है, वह बन्धु है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (117-121) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
पुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका प्रतिवसति स्म। कालेन तस्याः सन्ततिः जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य वृक्षस्य अधः आगत्य तस्य शाखां शुण्डेन अत्रोटयत्। चटकायाः नीडं भुवि अपतत्। तेन अण्डानि विशीर्णानि। अथ सा चटका व्यलपत्। तस्याः विलापं श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः दुःखेन ताम् अपृच्छत्-“भद्रे किमर्थं विलपसि?” इति। चटकावतद्-“दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।” ततः काष्ठकूटः तां वीणारवा-नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्तां श्रुत्वा मक्षिकावदत्- “ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।” तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्।
काष्ठकूटः चटकां कुत्र अनयत्?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) मक्षिकायाः समीपम्
Explanation
गद्यांश में काष्ठकूट चटका को वीणारवा नामक मक्षिका के पास ले गया।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (117-121) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
पुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका प्रतिवसति स्म। कालेन तस्याः सन्ततिः जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य वृक्षस्य अधः आगत्य तस्य शाखां शुण्डेन अत्रोटयत्। चटकायाः नीडं भुवि अपतत्। तेन अण्डानि विशीर्णानि। अथ सा चटका व्यलपत्। तस्याः विलापं श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः दुःखेन ताम् अपृच्छत्-“भद्रे किमर्थं विलपसि?” इति। चटकावतद्-“दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।” ततः काष्ठकूटः तां वीणारवा-नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्तां श्रुत्वा मक्षिकावदत्- “ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।” तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्।
मेघनादस्य पुरः कौ न्यवेदयताम् वृतान्तम्?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) चटकाकाष्ठकूटौ
Explanation
'तौ' (दो) ने, अर्थात् चटका और काष्ठकूट ने, मक्षिका के साथ जाकर मेघनाद को वृत्तान्त सुनाया।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (117-121) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
पुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका प्रतिवसति स्म। कालेन तस्याः सन्ततिः जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य वृक्षस्य अधः आगत्य तस्य शाखां शुण्डेन अत्रोटयत्। चटकायाः नीडं भुवि अपतत्। तेन अण्डानि विशीर्णानि। अथ सा चटका व्यलपत्। तस्याः विलापं श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः दुःखेन ताम् अपृच्छत्-“भद्रे किमर्थं विलपसि?” इति। चटकावतद्-“दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।” ततः काष्ठकूटः तां वीणारवा-नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्तां श्रुत्वा मक्षिकावदत्- “ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।” तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्।
“भद्रे किमर्थं विलपसि” कस्येदं कथनम्?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
'भद्रे किमर्थं विलपसि' काष्ठकूट पक्षी ने चटका से कहा; वह विकल्पों में नहीं है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (117-121) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
पुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका प्रतिवसति स्म। कालेन तस्याः सन्ततिः जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य वृक्षस्य अधः आगत्य तस्य शाखां शुण्डेन अत्रोटयत्। चटकायाः नीडं भुवि अपतत्। तेन अण्डानि विशीर्णानि। अथ सा चटका व्यलपत्। तस्याः विलापं श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः दुःखेन ताम् अपृच्छत्-“भद्रे किमर्थं विलपसि?” इति। चटकावतद्-“दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।” ततः काष्ठकूटः तां वीणारवा-नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्तां श्रुत्वा मक्षिकावदत्- “ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।” तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्।
चटकायाः सन्ततिः केन नाशिता?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) गजेन
Explanation
चटका की सन्तान को एक मतवाले हाथी (गज) ने नष्ट किया।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (117-121) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
पुरा एकस्मिन् वृक्षे एका चटका प्रतिवसति स्म। कालेन तस्याः सन्ततिः जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य वृक्षस्य अधः आगत्य तस्य शाखां शुण्डेन अत्रोटयत्। चटकायाः नीडं भुवि अपतत्। तेन अण्डानि विशीर्णानि। अथ सा चटका व्यलपत्। तस्याः विलापं श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः दुःखेन ताम् अपृच्छत्-“भद्रे किमर्थं विलपसि?” इति। चटकावतद्-“दुष्टेनैकेन गजेन मम सन्ततिः नाशिता। तस्य गजस्य वधेनैव मम दुःखम् अपसरेत्।” ततः काष्ठकूटः तां वीणारवा-नाम्न्याः मक्षिकायाः समीपम् अनयत्। तयोः वार्तां श्रुत्वा मक्षिकावदत्- “ममापि मित्रं मण्डूकः मेघनादः अस्ति। शीघ्रं तमुपेत्य यथोचितं करिष्यामः।” तदानीं तौ मक्षिकया सह गत्वा मेघनादस्य पुरः सर्वं वृत्तान्तं न्यवेदयताम्।
‘विशीर्णानि’ इत्यस्य कोऽर्थ
Show answerHide answer
Correct answer: (C) नष्टानि
Explanation
'विशीर्णानि' का अर्थ नष्ट (टूटे-फूटे) हुए है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (122-126) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
अस्ति काचित् पोलण्डवास्तव्या करोलिनाख्या महिला। भारतीयेन अनुरागगोस्वामिना सा उदूढा। अतः अधुना सा स्वम् ‘करोलिनागोस्वामी’ इति परिचाययति। सा भारतम् अधिकृत्य इत्थम् अभिदधाति -
“भारतस्य जनजीवनपद्धतिं वीक्ष्य अहं भारते अतीव स्निह्यामि। विश्वस्य सर्वासां समस्यानां समाधानं भारतात् प्राप्तुं शक्यते इत्यत्र अहं विश्वसिमि। एवं सत्यपि भारतं स्वं परिचाययितुं कथं न शक्तम्? कथं न अन्ये देशाः भारते रूचिं वहन्ति? मनागपि उपद्रवम् अकुर्वाणाः शान्ताः इमे भारतीयाः सर्वस्मिन् अपि जगति शिक्षणे वाणिज्ये च कौशलेन व्याप्तिं गताः सन्ति चेदपि विदेशीयेषु भारतम् अधिकृत्य कथं विप्रतिपत्तिः अस्ति?”
“अधुनाऽपि अहं यदा यदा युरोपादिदेशेषु प्रवासं करोमि तदा तदा ते भारते निवसन्तीं मां समुपलक्ष्य आश्चर्यं व्यञ्जयन्तः वदन्ति-
“करोलिने! इतोऽपि किं त्वं भारते निवससि! मलिनैः असभ्यैः तैः भारतीयैः सह निवसन्ती त्वं मनागपि किं न उद्विग्ना? अहो ते सहिष्णुता!”
इत्थं ब्रुवाणैः तैः विदेशीयैः कदापि भारतं दृष्टमेव न, केवलं ते युरोपीयलेखकैः लिखितं वृत्तपत्रादिषु प्रकाशितं च पठित्वा इत्थम् अभिप्रयन्ति। बहुधा ते एवं मन्यन्ते यत् भारते कापि सभ्यता संस्कृतिः वा नास्ति एव, केवलं तत्र असभ्यजनानां साम्राज्यं वरीवर्तते इति। बाढम् उद्वेजिता अहम् एतस्य श्रवणात्।
मया युरोपदेशाः दृष्टाः। अमेरिकादेशोऽपि दृष्टः। भारतस्य वैशाल्यं वीक्ष्य अहम् आश्चर्यमग्ना अस्मि। युरोपस्य ये देशाः सन्ति पोलण्डादयः ते भारतस्य राज्य-तुल्यपरिमाणाः एव। अतः भारते वैविध्यमस्ति।
“इत्थं ब्रुवाणैः तैः विदेशीयैः कदापि भारतं दृष्टमेव न” इति कथनं कस्य?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) करोलिनायाः
Explanation
यह कथन पोलैण्ड की महिला करोलिना का है, जो अपने अनुभव बता रही हैं।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (122-126) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
अस्ति काचित् पोलण्डवास्तव्या करोलिनाख्या महिला। भारतीयेन अनुरागगोस्वामिना सा उदूढा। अतः अधुना सा स्वम् ‘करोलिनागोस्वामी’ इति परिचाययति। सा भारतम् अधिकृत्य इत्थम् अभिदधाति -
“भारतस्य जनजीवनपद्धतिं वीक्ष्य अहं भारते अतीव स्निह्यामि। विश्वस्य सर्वासां समस्यानां समाधानं भारतात् प्राप्तुं शक्यते इत्यत्र अहं विश्वसिमि। एवं सत्यपि भारतं स्वं परिचाययितुं कथं न शक्तम्? कथं न अन्ये देशाः भारते रूचिं वहन्ति? मनागपि उपद्रवम् अकुर्वाणाः शान्ताः इमे भारतीयाः सर्वस्मिन् अपि जगति शिक्षणे वाणिज्ये च कौशलेन व्याप्तिं गताः सन्ति चेदपि विदेशीयेषु भारतम् अधिकृत्य कथं विप्रतिपत्तिः अस्ति?”
“अधुनाऽपि अहं यदा यदा युरोपादिदेशेषु प्रवासं करोमि तदा तदा ते भारते निवसन्तीं मां समुपलक्ष्य आश्चर्यं व्यञ्जयन्तः वदन्ति-
“करोलिने! इतोऽपि किं त्वं भारते निवससि! मलिनैः असभ्यैः तैः भारतीयैः सह निवसन्ती त्वं मनागपि किं न उद्विग्ना? अहो ते सहिष्णुता!”
इत्थं ब्रुवाणैः तैः विदेशीयैः कदापि भारतं दृष्टमेव न, केवलं ते युरोपीयलेखकैः लिखितं वृत्तपत्रादिषु प्रकाशितं च पठित्वा इत्थम् अभिप्रयन्ति। बहुधा ते एवं मन्यन्ते यत् भारते कापि सभ्यता संस्कृतिः वा नास्ति एव, केवलं तत्र असभ्यजनानां साम्राज्यं वरीवर्तते इति। बाढम् उद्वेजिता अहम् एतस्य श्रवणात्।
मया युरोपदेशाः दृष्टाः। अमेरिकादेशोऽपि दृष्टः। भारतस्य वैशाल्यं वीक्ष्य अहम् आश्चर्यमग्ना अस्मि। युरोपस्य ये देशाः सन्ति पोलण्डादयः ते भारतस्य राज्य-तुल्यपरिमाणाः एव। अतः भारते वैविध्यमस्ति।
के भारतीयजनान् निन्दन्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) यूरोपादिदेशस्था जनाः
Explanation
गद्यांश के अनुसार यूरोप आदि देशों में रहने वाले लोग भारतीयों की निन्दा करते हैं।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (122-126) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
अस्ति काचित् पोलण्डवास्तव्या करोलिनाख्या महिला। भारतीयेन अनुरागगोस्वामिना सा उदूढा। अतः अधुना सा स्वम् ‘करोलिनागोस्वामी’ इति परिचाययति। सा भारतम् अधिकृत्य इत्थम् अभिदधाति -
“भारतस्य जनजीवनपद्धतिं वीक्ष्य अहं भारते अतीव स्निह्यामि। विश्वस्य सर्वासां समस्यानां समाधानं भारतात् प्राप्तुं शक्यते इत्यत्र अहं विश्वसिमि। एवं सत्यपि भारतं स्वं परिचाययितुं कथं न शक्तम्? कथं न अन्ये देशाः भारते रूचिं वहन्ति? मनागपि उपद्रवम् अकुर्वाणाः शान्ताः इमे भारतीयाः सर्वस्मिन् अपि जगति शिक्षणे वाणिज्ये च कौशलेन व्याप्तिं गताः सन्ति चेदपि विदेशीयेषु भारतम् अधिकृत्य कथं विप्रतिपत्तिः अस्ति?”
“अधुनाऽपि अहं यदा यदा युरोपादिदेशेषु प्रवासं करोमि तदा तदा ते भारते निवसन्तीं मां समुपलक्ष्य आश्चर्यं व्यञ्जयन्तः वदन्ति-
“करोलिने! इतोऽपि किं त्वं भारते निवससि! मलिनैः असभ्यैः तैः भारतीयैः सह निवसन्ती त्वं मनागपि किं न उद्विग्ना? अहो ते सहिष्णुता!”
इत्थं ब्रुवाणैः तैः विदेशीयैः कदापि भारतं दृष्टमेव न, केवलं ते युरोपीयलेखकैः लिखितं वृत्तपत्रादिषु प्रकाशितं च पठित्वा इत्थम् अभिप्रयन्ति। बहुधा ते एवं मन्यन्ते यत् भारते कापि सभ्यता संस्कृतिः वा नास्ति एव, केवलं तत्र असभ्यजनानां साम्राज्यं वरीवर्तते इति। बाढम् उद्वेजिता अहम् एतस्य श्रवणात्।
मया युरोपदेशाः दृष्टाः। अमेरिकादेशोऽपि दृष्टः। भारतस्य वैशाल्यं वीक्ष्य अहम् आश्चर्यमग्ना अस्मि। युरोपस्य ये देशाः सन्ति पोलण्डादयः ते भारतस्य राज्य-तुल्यपरिमाणाः एव। अतः भारते वैविध्यमस्ति।
विश्वस्य सर्वासां समस्यानां समाधानं कुतः प्राप्तुं शक्यते?
Show answerHide answer
Correct answer: (C) भारतात्
Explanation
करोलिना के अनुसार विश्व की सभी समस्याओं का समाधान भारत से प्राप्त किया जा सकता है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (122-126) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
अस्ति काचित् पोलण्डवास्तव्या करोलिनाख्या महिला। भारतीयेन अनुरागगोस्वामिना सा उदूढा। अतः अधुना सा स्वम् ‘करोलिनागोस्वामी’ इति परिचाययति। सा भारतम् अधिकृत्य इत्थम् अभिदधाति -
“भारतस्य जनजीवनपद्धतिं वीक्ष्य अहं भारते अतीव स्निह्यामि। विश्वस्य सर्वासां समस्यानां समाधानं भारतात् प्राप्तुं शक्यते इत्यत्र अहं विश्वसिमि। एवं सत्यपि भारतं स्वं परिचाययितुं कथं न शक्तम्? कथं न अन्ये देशाः भारते रूचिं वहन्ति? मनागपि उपद्रवम् अकुर्वाणाः शान्ताः इमे भारतीयाः सर्वस्मिन् अपि जगति शिक्षणे वाणिज्ये च कौशलेन व्याप्तिं गताः सन्ति चेदपि विदेशीयेषु भारतम् अधिकृत्य कथं विप्रतिपत्तिः अस्ति?”
“अधुनाऽपि अहं यदा यदा युरोपादिदेशेषु प्रवासं करोमि तदा तदा ते भारते निवसन्तीं मां समुपलक्ष्य आश्चर्यं व्यञ्जयन्तः वदन्ति-
“करोलिने! इतोऽपि किं त्वं भारते निवससि! मलिनैः असभ्यैः तैः भारतीयैः सह निवसन्ती त्वं मनागपि किं न उद्विग्ना? अहो ते सहिष्णुता!”
इत्थं ब्रुवाणैः तैः विदेशीयैः कदापि भारतं दृष्टमेव न, केवलं ते युरोपीयलेखकैः लिखितं वृत्तपत्रादिषु प्रकाशितं च पठित्वा इत्थम् अभिप्रयन्ति। बहुधा ते एवं मन्यन्ते यत् भारते कापि सभ्यता संस्कृतिः वा नास्ति एव, केवलं तत्र असभ्यजनानां साम्राज्यं वरीवर्तते इति। बाढम् उद्वेजिता अहम् एतस्य श्रवणात्।
मया युरोपदेशाः दृष्टाः। अमेरिकादेशोऽपि दृष्टः। भारतस्य वैशाल्यं वीक्ष्य अहम् आश्चर्यमग्ना अस्मि। युरोपस्य ये देशाः सन्ति पोलण्डादयः ते भारतस्य राज्य-तुल्यपरिमाणाः एव। अतः भारते वैविध्यमस्ति।
“यूरोपीयलेखकैः लिखितं वृत्तपत्रादिषु प्रकाशितं च पठित्वा” इति वाक्ये ‘वृत्तपत्रादिषु’ इत्यस्य क आशयः-
Show answerHide answer
Correct answer: (B) समाचारपत्रादिषु
Explanation
'वृत्तपत्र' का अर्थ समाचार-पत्र है।
निर्देश: अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा तदाधारितानां प्रश्नानां (122-126) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत -
अस्ति काचित् पोलण्डवास्तव्या करोलिनाख्या महिला। भारतीयेन अनुरागगोस्वामिना सा उदूढा। अतः अधुना सा स्वम् ‘करोलिनागोस्वामी’ इति परिचाययति। सा भारतम् अधिकृत्य इत्थम् अभिदधाति -
“भारतस्य जनजीवनपद्धतिं वीक्ष्य अहं भारते अतीव स्निह्यामि। विश्वस्य सर्वासां समस्यानां समाधानं भारतात् प्राप्तुं शक्यते इत्यत्र अहं विश्वसिमि। एवं सत्यपि भारतं स्वं परिचाययितुं कथं न शक्तम्? कथं न अन्ये देशाः भारते रूचिं वहन्ति? मनागपि उपद्रवम् अकुर्वाणाः शान्ताः इमे भारतीयाः सर्वस्मिन् अपि जगति शिक्षणे वाणिज्ये च कौशलेन व्याप्तिं गताः सन्ति चेदपि विदेशीयेषु भारतम् अधिकृत्य कथं विप्रतिपत्तिः अस्ति?”
“अधुनाऽपि अहं यदा यदा युरोपादिदेशेषु प्रवासं करोमि तदा तदा ते भारते निवसन्तीं मां समुपलक्ष्य आश्चर्यं व्यञ्जयन्तः वदन्ति-
“करोलिने! इतोऽपि किं त्वं भारते निवससि! मलिनैः असभ्यैः तैः भारतीयैः सह निवसन्ती त्वं मनागपि किं न उद्विग्ना? अहो ते सहिष्णुता!”
इत्थं ब्रुवाणैः तैः विदेशीयैः कदापि भारतं दृष्टमेव न, केवलं ते युरोपीयलेखकैः लिखितं वृत्तपत्रादिषु प्रकाशितं च पठित्वा इत्थम् अभिप्रयन्ति। बहुधा ते एवं मन्यन्ते यत् भारते कापि सभ्यता संस्कृतिः वा नास्ति एव, केवलं तत्र असभ्यजनानां साम्राज्यं वरीवर्तते इति। बाढम् उद्वेजिता अहम् एतस्य श्रवणात्।
मया युरोपदेशाः दृष्टाः। अमेरिकादेशोऽपि दृष्टः। भारतस्य वैशाल्यं वीक्ष्य अहम् आश्चर्यमग्ना अस्मि। युरोपस्य ये देशाः सन्ति पोलण्डादयः ते भारतस्य राज्य-तुल्यपरिमाणाः एव। अतः भारते वैविध्यमस्ति।
भारतस्य वैशाल्यं वीक्ष्य करोलिनायाः मनसि किम् उद्भूतम्?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
भारत की विशालता देखकर करोलिना को आश्चर्य हुआ; आश्चर्य विकल्पों में नहीं है।
कारकप्रकरणानुसारं ‘बहवः’ इत्यत्र प्रथमा विभक्तिविधायकं सूत्रमस्ति -
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
'बहवः' में प्रथमा 'प्रातिपदिकार्थलिङ्गपरिमाणवचनमात्रे प्रथमा' सूत्र से होती है, जो दिए गए सूत्रों में नहीं है।
अपादानादिविशेषैरविवक्षितस्य कारकस्य कर्मसंज्ञा केन सूत्रेण विधीयते?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) अकथितं च
Explanation
'अकथितं च' सूत्र से अपादान आदि विशेष कारक की विवक्षा न होने पर कारक की कर्मसंज्ञा होती है।
कारकप्रकरणानुसारं किं शुद्धमस्ति अधोऽङ्कितेषु?
Show answerHide answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
Explanation
'दूर' के योग में द्वितीया, तृतीया, पञ्चमी और षष्ठी चलती हैं, इसलिए ग्रामस्य दूरम्, दूरात् और दूरेण तीनों शुद्ध हैं।
अधोऽङ्कितेषु युग्मेषु उचितं युग्मं चिनुत -
Show answerHide answer
Correct answer: (C) अहश्च रात्रिश्च - अहोरात्रम्
Explanation
आधिकारिक कुञ्जी के अनुसार (C) 'अहश्च रात्रिश्च – अहोरात्रम्' ही उचित युग्म है; 'यथाशक्ति' अव्ययीभाव है, द्विगु नहीं।
तालिका-क तथा च तालिका-ख, इत्यनयोर्मध्ये उचितं सम्बन्धं स्थापयित्वा, अधोऽङ्कितेषु कूटेषु उचितम् उत्तरं चिनुत –
तालिका – क:
(अ) यण्
(इ) यञ्
(उ) झष्
(ए) उक्
तालिका – ख:
(i) 11 वर्णाः
(ii) 3 वर्णाः
(iii) 4 वर्णाः
(iv) 5 वर्णाः
कूटम्
Show answerHide answer
Correct answer: (C) अ-iii, इ-i, उ-iv, ए-ii
Explanation
यण् = य, व, र, ल (4 वर्ण); यञ् = 11 वर्ण; झष् = झ, भ, घ, ढ, ध (5); उक् = उ, ऋ, ऌ (3)। इसलिए अ-iii, इ-i, उ-iv, ए-ii सही है।
तालिका-क तथा च तालिका-ख, इत्यनयोर्मध्ये उचितं सम्बन्धं स्थापयित्वा, अधोऽङ्कितेषु कूटेषु उचितम् उत्तरं चिनुत –
तालिका – क:
(अ) त्वयि
(इ) मह्यम्
(उ) तासु
(ए) अमू
तालिका – ख:
(i) अस्मद्
(ii) तद्
(iii) अदस्
(iv) युष्मद्
कूटम्
Show answerHide answer
Correct answer: (B) अ-iv, इ-i, उ-ii, ए-iii
Explanation
त्वयि 'युष्मद्' का, मह्यम् 'अस्मद्' का, तासु 'तद्' का और अमू 'अदस्' का रूप है; अतः अ-iv, इ-i, उ-ii, ए-iii सही है।
“कृ” (डुकृञ् करणे) धातोः अधस्तनेषु शुद्धं रूपमस्ति -
Show answerHide answer
Correct answer: (A) कुर्वाते
Explanation
डुकृञ् धातु का आत्मनेपद रूप 'कुर्वाते' शुद्ध है; (B) 'कुरूतः' और (C) 'कुरूषे' की वर्तनी अशुद्ध है, इसलिए (A) सही माना गया।
‘दृश्’ (दृशिर् प्रेक्षणे) धातोः लृट् लकारे मध्यमपुरूषे बहुवचने किं रूपं भवति?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
लृट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन में रूप 'द्रक्ष्यथ' बनता है; (C) में 'द्रक्ष्यथः' विसर्ग के कारण अशुद्ध है, इसलिए कोई विकल्प सही नहीं।
‘श्रोता’ इति रूपं कस्यधातोः कस्मिन् लकारे, कस्मिन् वचने च भवति?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) “श्रु” इत्यस्य धातोः लुट्लकारे प्रथमपुरूषस्य एकवचने
Explanation
'श्रोता' श्रु धातु का लुट् (अनद्यतन भविष्यत्) लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन का रूप है।
“वारि” इत्यस्य शब्दस्य द्वितीयाविभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
'वारि' का द्वितीया द्विवचन 'वारिणी' होता है, जो विकल्पों में नहीं है।
कस्मिन् वाच्ये कर्तरि तृतीया विभक्तिः, कर्मणि प्रथमा विभक्तिः, क्रिया च कर्मानुसारं भवति?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) कर्मवाच्ये
Explanation
कर्मवाच्य में कर्ता में तृतीया, कर्म में प्रथमा होती है और क्रिया कर्म के अनुसार चलती है।
“मैंने ऋग्वेदादिभाष्य भूमिका पढी।” इत्यस्य कर्मवाच्ये अनुवादो भवति -
Show answerHide answer
Correct answer: (C) मया ऋग्वेदादिभाष्य भूमिका पठिता।
Explanation
कर्मवाच्य में कर्ता तृतीया में (मया), कर्म प्रथमा में (भूमिका) और क्रिया कर्म के अनुसार (पठिता) होती है; यह (C) में है।
“धनिनोऽपि निरून्मादा युवानोऽपि न चञ्चताः।
प्रभवोऽप्यप्रमत्तास्ते महामहिम शालिनः॥”
इत्यत्र कतमोऽलङ्कारः?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) विशेषोक्तिः
Explanation
वाक्य में धन, यौवन और प्रभुता रूपी कारण होने पर भी मद या चञ्चलता रूपी कार्य नहीं होता; यह विशेषोक्ति अलङ्कार है।
“प्रकृत्या हिमकोशाढ्यो दूरसूर्यश्चसाम्प्रतम्।
यथार्थनामा सुव्यक्तं हिमवान् हिमवान् गिरिः॥”
इत्यत्र कतमोऽलङ्कारः?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) यमक-अलङ्कार
Explanation
'हिमवान् हिमवान्' में एक ही शब्द दो भिन्न अर्थों में आया है (हिम वाला और पर्वत का नाम); यह यमक अलङ्कार है।
“शुद्धान्तदुर्लभमिदं वपुराश्रमवासिनो यदि जनस्य।
दूरीकृताः खलु गुणैरूद्यानलता वनलताभिः॥”
अस्मिन् श्लोके किं छन्दः?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) आर्या
Explanation
श्लोक मात्रा-गणना पर आधारित है, इसलिए यह आर्या छन्द है।
“मुक्तेषु रश्मिषु निरायतपूर्वकाया,
निष्कम्पचामरशिखा निभृतोच्चकर्णाः।
आत्मोद्धतैरपि रजोभिरलङ्घनीया,
धावन्त्यमी मृगजवाक्षमयैवरथ्याः॥”
अस्मिन् श्लोके किं छन्दः?
Show answerHide answer
Correct answer: (C) वसन्ततिलका
Explanation
श्लोक के प्रत्येक चरण में चौदह वर्ण हैं और गण त-भ-ज-ज-ग-ग हैं; यह वसन्ततिलका छन्द है।
आप कहाँ ठहरते हैं? इत्यस्य भाववाच्ये अनुवादो भवति -
Show answerHide answer
Correct answer: (B) भवद्भिः कुत्र स्थीयते?
Explanation
भाववाच्य में कर्ता तृतीया में (भवद्भिः) और क्रिया प्रथम पुरुष एकवचन (स्थीयते) में होती है।
कस्मिन् वाच्ये सर्वेषु लकारेषु प्रथमपुरूषैकवचनस्यैव प्रयोगो भवति?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) भाववाच्ये
Explanation
भाववाच्य में सभी लकारों में केवल प्रथम पुरुष एकवचन का ही प्रयोग होता है।
अधोऽङ्कितेषु संख्यावाचकपदेषु कस्य रूपाणि त्रिषु लिङ्गेषु समानानि, नित्य-बहुवचनान्ते च भवन्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
Explanation
पञ्चन्, एकादशन् और अष्टन् जैसी संख्याओं के रूप तीनों लिङ्गों में समान होते हैं और वे नित्य बहुवचनान्त हैं; इसलिए एक से अधिक विकल्प सही हैं।
अधोऽङ्कितेषु कतमः शब्दः नित्य-बहुवचनान्तोऽस्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Explanation
आधिकारिक कुञ्जी में (E) माना गया, क्योंकि विकल्प (C) में 'नवन्' के साथ संख्या गलत छपी है और एकम् व द्वौ नित्य बहुवचनान्त नहीं हैं।
अधोऽङ्कितेषु ‘उपसर्ग संज्ञा’ विधायकं सूत्रमस्ति -
Show answerHide answer
Correct answer: (C) उपसर्गाः क्रियायोगे
Explanation
'उपसर्गाः क्रियायोगे' पाणिनि का उपसर्ग-संज्ञा बताने वाला सूत्र है।
अधोऽङ्कितेषु कतमः पदसंज्ञकम् अस्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
Explanation
'सुप्तिङन्तं पदम्' के अनुसार सुरेशः (सुबन्त) और भवति (तिङन्त) दोनों पद हैं, इसलिए एक से अधिक विकल्प सही हैं।
‘सच्चित्’ अस्मिन् पदे कतमा सन्धि रस्ति?
Show answerHide answer
Correct answer: (B) हल् सन्धिः
Explanation
'सत् + चित्' में त् के स्थान पर श्चुत्व से च् होता है; यह हल् (व्यञ्जन) सन्धि है।
“सर्वस्मिन्नात्मास्ति” इत्यत्र कतम आधारः?
Show answerHide answer
Correct answer: (A) अभिव्यापकः
Explanation
'सर्वस्मिन् आत्मा अस्ति' में आत्मा सब में व्याप्त है, इसलिए यहाँ अभिव्यापक आधार है।
How to use these BPSC TRE Sanskrit questions
Every question here was asked in a real BPSC TRE paper; the paper and shift are shown on the card, and the number opens the question on its own page. Try each one before tapping Show answer, then attempt the full BPSC TRE papers as timed tests to check your speed under exam conditions.