Previous Year Paper · Questions with answers

BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 — Previous Year Paper

All 149 questions of BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 — Previous Year Paper with the correct answer from the official answer key and a solution, in English and Hindi. Read them free on UTpaper, or attempt the paper as a timed online test.

  • 149 questions
  • 149 explained
  • Official answer key
  • Free

Language 30 questions

Q1BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-1 to E-5) : Read the passage given below and answer the questions that follow. Be like a flower. One must try to become like a flower : open, frank, equal, generous and kind. So you know what it means ? A flower is open to all that surrounds it : nature, light, the rays of the sun, the wind etc. It exerts a spontaneous influence on all that is around it. It radiates joy and beauty. It is frank. It hides nothing of its beauty lets its fragrance flow frankly out of itself. What is within and what is in its depths, it lets it come out so that everyone can see it. It is equal : it has no preferences. Everyone can enjoy its beauty and its perfume without rivalry. It is equal and the same for everybody. There is no difference or anything whatsoever. Then generous without reserve or restriction, it gives away the mysterious beauty and the very own perfume of nature. It sacrifices itself entirely for our pleasure, even its life sacrifices to express this beauty and the secret of the things gathered within itself. And then, kind : it has such a tenderness, it is so sweet, so close to us, so loving. Its presence fills us with joy. It is always cheerful and happy. Happy is he who can exchange his qualities with real qualities of the flowers. The author here talks about
  1. ALotus flower
  2. BRose flower
  3. CLily flower
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (D) More than one of the above

Explanation

Note: the official key gives (D), although the passage names no particular flower (it talks about a flower in general), so (E) would also be defensible.

Q2BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-1 to E-5) : Read the passage given below and answer the questions that follow. Be like a flower. One must try to become like a flower : open, frank, equal, generous and kind. So you know what it means ? A flower is open to all that surrounds it : nature, light, the rays of the sun, the wind etc. It exerts a spontaneous influence on all that is around it. It radiates joy and beauty. It is frank. It hides nothing of its beauty lets its fragrance flow frankly out of itself. What is within and what is in its depths, it lets it come out so that everyone can see it. It is equal : it has no preferences. Everyone can enjoy its beauty and its perfume without rivalry. It is equal and the same for everybody. There is no difference or anything whatsoever. Then generous without reserve or restriction, it gives away the mysterious beauty and the very own perfume of nature. It sacrifices itself entirely for our pleasure, even its life sacrifices to express this beauty and the secret of the things gathered within itself. And then, kind : it has such a tenderness, it is so sweet, so close to us, so loving. Its presence fills us with joy. It is always cheerful and happy. Happy is he who can exchange his qualities with real qualities of the flowers. The refined qualities of a flower are
  1. AGenerosity and kindness
  2. BFragrance and beauty
  3. CFrankness and honesty
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (D) More than one of the above

Explanation

The passage lists the flower's qualities as open, frank, equal, generous and kind; generosity and kindness are among these refined qualities, so (A).

Q3BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-1 to E-5) : Read the passage given below and answer the questions that follow. Be like a flower. One must try to become like a flower : open, frank, equal, generous and kind. So you know what it means ? A flower is open to all that surrounds it : nature, light, the rays of the sun, the wind etc. It exerts a spontaneous influence on all that is around it. It radiates joy and beauty. It is frank. It hides nothing of its beauty lets its fragrance flow frankly out of itself. What is within and what is in its depths, it lets it come out so that everyone can see it. It is equal : it has no preferences. Everyone can enjoy its beauty and its perfume without rivalry. It is equal and the same for everybody. There is no difference or anything whatsoever. Then generous without reserve or restriction, it gives away the mysterious beauty and the very own perfume of nature. It sacrifices itself entirely for our pleasure, even its life sacrifices to express this beauty and the secret of the things gathered within itself. And then, kind : it has such a tenderness, it is so sweet, so close to us, so loving. Its presence fills us with joy. It is always cheerful and happy. Happy is he who can exchange his qualities with real qualities of the flowers. A spontaneous influence means
  1. AA slow influence
  2. BNaturally created influence
  3. CA quicker influence
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Naturally created influence

Explanation

"Spontaneous" means arising naturally without effort, so a spontaneous influence is a naturally created influence.

Q4BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-1 to E-5) : Read the passage given below and answer the questions that follow. Be like a flower. One must try to become like a flower : open, frank, equal, generous and kind. So you know what it means ? A flower is open to all that surrounds it : nature, light, the rays of the sun, the wind etc. It exerts a spontaneous influence on all that is around it. It radiates joy and beauty. It is frank. It hides nothing of its beauty lets its fragrance flow frankly out of itself. What is within and what is in its depths, it lets it come out so that everyone can see it. It is equal : it has no preferences. Everyone can enjoy its beauty and its perfume without rivalry. It is equal and the same for everybody. There is no difference or anything whatsoever. Then generous without reserve or restriction, it gives away the mysterious beauty and the very own perfume of nature. It sacrifices itself entirely for our pleasure, even its life sacrifices to express this beauty and the secret of the things gathered within itself. And then, kind : it has such a tenderness, it is so sweet, so close to us, so loving. Its presence fills us with joy. It is always cheerful and happy. Happy is he who can exchange his qualities with real qualities of the flowers. A flower is open to all because
  1. AIt radiates joy
  2. BIt influences all
  3. CIt spreads its beauty to all
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (D) More than one of the above

Explanation

The passage says a flower is open to all that surrounds it and that it spreads its beauty, perfume and joy to everyone, so both (C) and (B) hold (it spreads beauty and influences everything around it); hence "More than one of the above".

Q5BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-1 to E-5) : Read the passage given below and answer the questions that follow. Be like a flower. One must try to become like a flower : open, frank, equal, generous and kind. So you know what it means ? A flower is open to all that surrounds it : nature, light, the rays of the sun, the wind etc. It exerts a spontaneous influence on all that is around it. It radiates joy and beauty. It is frank. It hides nothing of its beauty lets its fragrance flow frankly out of itself. What is within and what is in its depths, it lets it come out so that everyone can see it. It is equal : it has no preferences. Everyone can enjoy its beauty and its perfume without rivalry. It is equal and the same for everybody. There is no difference or anything whatsoever. Then generous without reserve or restriction, it gives away the mysterious beauty and the very own perfume of nature. It sacrifices itself entirely for our pleasure, even its life sacrifices to express this beauty and the secret of the things gathered within itself. And then, kind : it has such a tenderness, it is so sweet, so close to us, so loving. Its presence fills us with joy. It is always cheerful and happy. Happy is he who can exchange his qualities with real qualities of the flowers. A flower is compared
  1. AWith human beings
  2. BWith all living things
  3. CWith girls
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (A) With human beings

Explanation

The passage compares the qualities of a flower (open, frank, equal, generous, kind) with the qualities of human beings, which is option (A).

Q6BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
If 21 March is Wednesday, what will be 25th March ?
  1. AFriday
  2. BThursday
  3. CSunday
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (C) Sunday

Explanation

21 March is Wednesday, so 22 March is Thursday, 23 Friday, 24 Saturday and 25 March is Sunday.

Q7BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-7 and E-8) : Fill in the blanks with suitable articles like ‘a’, ‘an’ and ‘the’ : He saw ________ elephant at the Zoo.
  1. Aan
  2. Ba
  3. Cthe
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (A) an

Explanation

"Elephant" begins with a vowel sound and is mentioned for the first time, so the article "an" is used: "He saw an elephant".

Q8BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
Directions (Q. Nos. E-7 and E-8) : Fill in the blanks with suitable articles like ‘a’, ‘an’ and ‘the’ : _______ good education is important.
  1. AAn
  2. BA
  3. CThe
  4. DMore than one of the above
  5. ENone of the above
Show answerHide answer

Correct answer: (D) More than one of the above

Explanation

In "_ good education is important", both "The" (a particular education) and "A" are accepted by the key, so the answer is "More than one of the above".

Q9BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 1 आदर्श व्यक्ति सद्कर्मों में आस्था रखता है । इसी में वह अपने जीवन की सार्थकता समझता है । उसके जीवन का प्रत्येक क्षण सद्कर्म में ही व्यतीत होता है । विश्राम और विनोद के लिए उसके पास निश्चित समय रहता है । वह शेष समय समाज के उत्थान में लगाता है । उसके जीवन में आलस्य के लिए कोई स्थान नहीं होता । विपत्तियों में भी वह अपने चरित्र का सच्चा परिचय देता है । धैर्यरूपी कुदाल से वह बड़े-बड़े संकटरूपी पर्वतों को निर्मूल कर देता है । उसकी कार्यकुशलता देखकर लोग आश्चर्यविमूढ़ हो जाते हैं । वह परिस्थितियों का दास नहीं होता, परिस्थितियाँ उसकी दासी होती हैं । इस अर्थ में उसका चरित्र प्रशंसनीय होता है कि वह धैर्य से अपने सारे संकट दूर करता है । आदर्श व्यक्ति के जीवन में किसके लिए स्थान नहीं होता ?
  1. Aमनोविनोद के लिए
  2. Bविश्राम के लिए
  3. Cआलस्य के लिए
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) आलस्य के लिए

Explanation

गद्यांश में कहा गया है कि आदर्श व्यक्ति के जीवन में आलस्य के लिए कोई स्थान नहीं होता।

Q10BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 1 आदर्श व्यक्ति सद्कर्मों में आस्था रखता है । इसी में वह अपने जीवन की सार्थकता समझता है । उसके जीवन का प्रत्येक क्षण सद्कर्म में ही व्यतीत होता है । विश्राम और विनोद के लिए उसके पास निश्चित समय रहता है । वह शेष समय समाज के उत्थान में लगाता है । उसके जीवन में आलस्य के लिए कोई स्थान नहीं होता । विपत्तियों में भी वह अपने चरित्र का सच्चा परिचय देता है । धैर्यरूपी कुदाल से वह बड़े-बड़े संकटरूपी पर्वतों को निर्मूल कर देता है । उसकी कार्यकुशलता देखकर लोग आश्चर्यविमूढ़ हो जाते हैं । वह परिस्थितियों का दास नहीं होता, परिस्थितियाँ उसकी दासी होती हैं । इस अर्थ में उसका चरित्र प्रशंसनीय होता है कि वह धैर्य से अपने सारे संकट दूर करता है । प्रस्तुत गद्यांश का उपयुक्त शीर्षक है
  1. Aसद्कर्म
  2. Bकर्मशीलता
  3. Cआदर्श व्यक्ति
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) आदर्श व्यक्ति

Explanation

पूरा गद्यांश आदर्श व्यक्ति के गुणों का वर्णन करता है, इसलिए उपयुक्त शीर्षक 'आदर्श व्यक्ति' है।

Q11BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 1 आदर्श व्यक्ति सद्कर्मों में आस्था रखता है । इसी में वह अपने जीवन की सार्थकता समझता है । उसके जीवन का प्रत्येक क्षण सद्कर्म में ही व्यतीत होता है । विश्राम और विनोद के लिए उसके पास निश्चित समय रहता है । वह शेष समय समाज के उत्थान में लगाता है । उसके जीवन में आलस्य के लिए कोई स्थान नहीं होता । विपत्तियों में भी वह अपने चरित्र का सच्चा परिचय देता है । धैर्यरूपी कुदाल से वह बड़े-बड़े संकटरूपी पर्वतों को निर्मूल कर देता है । उसकी कार्यकुशलता देखकर लोग आश्चर्यविमूढ़ हो जाते हैं । वह परिस्थितियों का दास नहीं होता, परिस्थितियाँ उसकी दासी होती हैं । इस अर्थ में उसका चरित्र प्रशंसनीय होता है कि वह धैर्य से अपने सारे संकट दूर करता है । लोग आश्चर्यविमूढ़ क्यों होते हैं ?
  1. Aआदर्श व्यक्ति का साहस देखकर
  2. Bआदर्श व्यक्ति का ज्ञान देखकर
  3. Cआदर्श व्यक्ति की कार्यकुशलता देखकर
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) आदर्श व्यक्ति की कार्यकुशलता देखकर

Explanation

गद्यांश के अनुसार लोग आदर्श व्यक्ति की कार्यकुशलता देखकर आश्चर्यविमूढ़ हो जाते हैं।

Q12BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 1 आदर्श व्यक्ति सद्कर्मों में आस्था रखता है । इसी में वह अपने जीवन की सार्थकता समझता है । उसके जीवन का प्रत्येक क्षण सद्कर्म में ही व्यतीत होता है । विश्राम और विनोद के लिए उसके पास निश्चित समय रहता है । वह शेष समय समाज के उत्थान में लगाता है । उसके जीवन में आलस्य के लिए कोई स्थान नहीं होता । विपत्तियों में भी वह अपने चरित्र का सच्चा परिचय देता है । धैर्यरूपी कुदाल से वह बड़े-बड़े संकटरूपी पर्वतों को निर्मूल कर देता है । उसकी कार्यकुशलता देखकर लोग आश्चर्यविमूढ़ हो जाते हैं । वह परिस्थितियों का दास नहीं होता, परिस्थितियाँ उसकी दासी होती हैं । इस अर्थ में उसका चरित्र प्रशंसनीय होता है कि वह धैर्य से अपने सारे संकट दूर करता है । आदर्श व्यक्ति किसमें आस्था रखता है ?
  1. Aसद्व्यवहार में
  2. Bसद्कर्म में
  3. Cप्रेम में
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) सद्कर्म में

Explanation

गद्यांश की पहली पंक्ति के अनुसार आदर्श व्यक्ति सद्कर्मों में आस्था रखता है।

Q13BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 1 आदर्श व्यक्ति सद्कर्मों में आस्था रखता है । इसी में वह अपने जीवन की सार्थकता समझता है । उसके जीवन का प्रत्येक क्षण सद्कर्म में ही व्यतीत होता है । विश्राम और विनोद के लिए उसके पास निश्चित समय रहता है । वह शेष समय समाज के उत्थान में लगाता है । उसके जीवन में आलस्य के लिए कोई स्थान नहीं होता । विपत्तियों में भी वह अपने चरित्र का सच्चा परिचय देता है । धैर्यरूपी कुदाल से वह बड़े-बड़े संकटरूपी पर्वतों को निर्मूल कर देता है । उसकी कार्यकुशलता देखकर लोग आश्चर्यविमूढ़ हो जाते हैं । वह परिस्थितियों का दास नहीं होता, परिस्थितियाँ उसकी दासी होती हैं । इस अर्थ में उसका चरित्र प्रशंसनीय होता है कि वह धैर्य से अपने सारे संकट दूर करता है । किस अर्थ में आदर्श व्यक्ति का चरित्र प्रशंसनीय होता है ?
  1. Aवह ज्ञान से संकट को दूर करता है
  2. Bवह धैर्य से संकट को दूर करता है
  3. Cवह बहादुरी से संकटों का सामना करता है
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) वह धैर्य से संकट को दूर करता है

Explanation

अंतिम पंक्ति में बताया गया है कि वह धैर्य से अपने सारे संकट दूर करता है, इसलिए उसका चरित्र प्रशंसनीय है।

Q14BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 2 स्वास्थ्य और चरित्र एक-दूसरे से घनिष्ठता के साथ जुड़े होते हैं । वही व्यक्ति स्वस्थ होता है जिसके चरित्र में आत्मसंयम हो । चारित्रिक दूषण व्यक्ति के पतन का कारण होता है । आत्मसंयम को चरित्र की सीढ़ी कहा गया है । इसी सीढ़ी के माध्यम से कोई व्यक्ति उत्तरोत्तर विकास की यात्रा तय करता है । व्यायाम को स्वास्थ्य का सहोदर कहा गया है । यही किसी व्यक्ति की काया और चित्त को निर्मल और नीरुज (रोगरहित) बनाता है । चरित्र की रक्षा का अर्थ है - काया और चित्त को विभिन्न दूषणों से मुक्त करना । व्यक्ति के पतन का कारण है
  1. Aअत्यधिक शक्ति
  2. Bचारित्रिक दोष
  3. Cअत्यधिक विभूति
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) चारित्रिक दोष

Explanation

गद्यांश में लिखा है कि चारित्रिक दूषण व्यक्ति के पतन का कारण होता है।

Q15BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 2 स्वास्थ्य और चरित्र एक-दूसरे से घनिष्ठता के साथ जुड़े होते हैं । वही व्यक्ति स्वस्थ होता है जिसके चरित्र में आत्मसंयम हो । चारित्रिक दूषण व्यक्ति के पतन का कारण होता है । आत्मसंयम को चरित्र की सीढ़ी कहा गया है । इसी सीढ़ी के माध्यम से कोई व्यक्ति उत्तरोत्तर विकास की यात्रा तय करता है । व्यायाम को स्वास्थ्य का सहोदर कहा गया है । यही किसी व्यक्ति की काया और चित्त को निर्मल और नीरुज (रोगरहित) बनाता है । चरित्र की रक्षा का अर्थ है - काया और चित्त को विभिन्न दूषणों से मुक्त करना । किसी व्यक्ति का विकास किस पर आश्रित है ?
  1. Aसमुचित अध्ययन
  2. Bसत्संगति
  3. Cआत्मसंयम
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) आत्मसंयम

Explanation

आत्मसंयम को चरित्र की सीढ़ी कहा गया है, जिसके माध्यम से व्यक्ति उत्तरोत्तर विकास की यात्रा तय करता है।

Q16BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 2 स्वास्थ्य और चरित्र एक-दूसरे से घनिष्ठता के साथ जुड़े होते हैं । वही व्यक्ति स्वस्थ होता है जिसके चरित्र में आत्मसंयम हो । चारित्रिक दूषण व्यक्ति के पतन का कारण होता है । आत्मसंयम को चरित्र की सीढ़ी कहा गया है । इसी सीढ़ी के माध्यम से कोई व्यक्ति उत्तरोत्तर विकास की यात्रा तय करता है । व्यायाम को स्वास्थ्य का सहोदर कहा गया है । यही किसी व्यक्ति की काया और चित्त को निर्मल और नीरुज (रोगरहित) बनाता है । चरित्र की रक्षा का अर्थ है - काया और चित्त को विभिन्न दूषणों से मुक्त करना । विभिन्न दूषणों से मुक्त होने का अर्थ है
  1. Aचरित्र की रक्षा
  2. Bपरिवार की रक्षा
  3. Cधन की रक्षा
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) चरित्र की रक्षा

Explanation

गद्यांश के अनुसार चरित्र की रक्षा का अर्थ काया और चित्त को विभिन्न दूषणों से मुक्त करना है।

Q17BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 2 स्वास्थ्य और चरित्र एक-दूसरे से घनिष्ठता के साथ जुड़े होते हैं । वही व्यक्ति स्वस्थ होता है जिसके चरित्र में आत्मसंयम हो । चारित्रिक दूषण व्यक्ति के पतन का कारण होता है । आत्मसंयम को चरित्र की सीढ़ी कहा गया है । इसी सीढ़ी के माध्यम से कोई व्यक्ति उत्तरोत्तर विकास की यात्रा तय करता है । व्यायाम को स्वास्थ्य का सहोदर कहा गया है । यही किसी व्यक्ति की काया और चित्त को निर्मल और नीरुज (रोगरहित) बनाता है । चरित्र की रक्षा का अर्थ है - काया और चित्त को विभिन्न दूषणों से मुक्त करना । स्वस्थ व्यक्ति का लक्षण है
  1. Aआत्मसंयम
  2. Bअपार संपदा
  3. Cअत्यधिक बल
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) आत्मसंयम

Explanation

गद्यांश कहता है कि वही व्यक्ति स्वस्थ होता है जिसके चरित्र में आत्मसंयम हो, अतः आत्मसंयम स्वस्थ व्यक्ति का लक्षण है।

Q18BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
निर्देश (प्रश्न संख्या H-9 से H-18 तक) : निम्नलिखित अपठित गद्यांशों को ध्यानपूर्वक पढ़िए और दिए गए प्रश्नों के सही विकल्प चुनकर उत्तर-पत्रक में चिह्नित कीजिए । गद्यांश - 2 स्वास्थ्य और चरित्र एक-दूसरे से घनिष्ठता के साथ जुड़े होते हैं । वही व्यक्ति स्वस्थ होता है जिसके चरित्र में आत्मसंयम हो । चारित्रिक दूषण व्यक्ति के पतन का कारण होता है । आत्मसंयम को चरित्र की सीढ़ी कहा गया है । इसी सीढ़ी के माध्यम से कोई व्यक्ति उत्तरोत्तर विकास की यात्रा तय करता है । व्यायाम को स्वास्थ्य का सहोदर कहा गया है । यही किसी व्यक्ति की काया और चित्त को निर्मल और नीरुज (रोगरहित) बनाता है । चरित्र की रक्षा का अर्थ है - काया और चित्त को विभिन्न दूषणों से मुक्त करना । स्वास्थ्य का सहोदर है
  1. Aऔषधि
  2. Bपौष्टिक भोजन
  3. Cव्यायाम
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) व्यायाम

Explanation

गद्यांश में व्यायाम को स्वास्थ्य का सहोदर कहा गया है।

Q19BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘आवश्यक’ में प्रत्यय है
  1. Aश्यक
  2. Bयक
  3. Cअक
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अक

Explanation

'आवश्यक' में 'अक' प्रत्यय है, जो 'आवश्य' शब्द में जुड़ा है।

Q20BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
शुद्ध शब्द है
  1. Aअनाधिकार
  2. Bअनधिकार
  3. Cअनधीकार
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अनधिकार

Explanation

सही शब्द 'अनधिकार' है (अन् + अधिकार); 'अनधीकार' और 'अनाधिकार' अशुद्ध हैं।

Q21BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
भाववाचक संज्ञा है
  1. Aअरविंद
  2. Bयौवन
  3. Cबुढ़ापा
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्त में से एक से अधिक

Explanation

'बुढ़ापा' और 'यौवन' दोनों अवस्था के भाव को बताने वाली भाववाचक संज्ञाएँ हैं, इसलिए एक से अधिक विकल्प सही हैं।

Q22BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘शिव’ का पर्याय है
  1. Aनिर्जर
  2. Bशशिशेखर
  3. Cकंदर्प
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) शशिशेखर

Explanation

'शिव' का पर्यायवाची 'शशिशेखर' है (चंद्रमा को मस्तक पर धारण करने वाले); 'कंदर्प' कामदेव और 'निर्जर' देवता का नाम है।

Q23BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
शुद्ध वाक्य है
  1. Aवह ने ही कहा है ।
  2. Bताजा गाय का दूध पीना चाहिए ।
  3. Cवह किताब लाया ।
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) वह किताब लाया ।

Explanation

'वह किताब लाया।' शुद्ध वाक्य है; (A) में 'वह ने' और (B) में 'ताजा' विशेषण का प्रयोग अशुद्ध है।

Q24BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
तत्सम शब्द है
  1. Aमुल्क
  2. Bदवा
  3. Cप्रकृति
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) प्रकृति

Explanation

'प्रकृति' संस्कृत से ज्यों का त्यों आया तत्सम शब्द है; 'मुल्क' और 'दवा' विदेशी मूल के शब्द हैं।

Q25BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘अनुराग’ में कौन-सा उपसर्ग है ?
  1. Aअ
  2. Bअनु
  3. Cअन
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अनु

Explanation

'अनुराग' = अनु + राग, इसलिए इसमें 'अनु' उपसर्ग है।

Q26BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘श्यामसुंदर’ में समास है
  1. Aकर्मधारय
  2. Bतत्पुरुष
  3. Cद्विगु
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) कर्मधारय

Explanation

'श्यामसुंदर' (श्याम जो सुंदर है) में विशेषण-विशेष्य का संबंध होने से कर्मधारय समास है।

Q27BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘अत्यधिक’ शब्द में कौन-सी संधि है ?
  1. Aविसर्ग संधि
  2. Bस्वर संधि
  3. Cव्यंजन संधि
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) स्वर संधि

Explanation

'अत्यधिक' = अति + अधिक; 'इ' का 'य' होने से यह स्वर संधि (यण संधि) है।

Q28BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘सम्मुख’ का विपरीतार्थक है
  1. Aविमुख
  2. Bसुमुख
  3. Cदुर्मुख
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) विमुख

Explanation

'सम्मुख' (सामने) का विपरीतार्थक शब्द 'विमुख' (मुँह फेरे हुए) है।

Q29BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
विशेषण है
  1. Aजीवंत
  2. Bजीवंतता
  3. Cजीवनी
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) जीवंत

Explanation

'जीवंत' गुणवाचक विशेषण है; 'जीवनी' और 'जीवंतता' संज्ञाएँ हैं।

Q30BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · Language
‘अंगूठा दिखाना’ मुहावरे का अर्थ है
  1. Aअन्याय करना
  2. Bबेइज्जत करना
  3. Cसमय पर धोखा देना
  4. Dउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. Eउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) समय पर धोखा देना

Explanation

'अंगूठा दिखाना' मुहावरे का अर्थ ऐन मौके पर इनकार करके धोखा देना है।

General Studies 40 questions

Q31BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Lamps used in street lighting are connected inसड़क प्रकाश में उपयोग आने वाले बल्बों को जोड़ा जाता है
  1. ASeriesश्रेणी क्रम में
  2. BParallelसमानान्तर क्रम में
  3. CBoth series and parallelदोनों श्रेणी तथा समानान्तर क्रम में
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Parallelसमानान्तर क्रम में

Explanation

Street lamps are connected in parallel so that each gets the full voltage and one failure does not switch off the others.सड़क की बत्तियाँ समानांतर क्रम में जोड़ी जाती हैं ताकि प्रत्येक को पूरा वोल्टेज मिले और एक के खराब होने पर बाकी जलती रहें।

Q32BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
National Library of India started its journey with the opening ofभारत के राष्ट्रीय पुस्तकालय ने अपनी यात्रा किसके उद्घाटन के साथ शुरू की ?
  1. ACalcutta Public Library in March 1837मार्च 1837 में कलकत्ता पब्लिक लाइब्रेरी
  2. BCalcutta Public Library in March 1836मार्च 1836 में कलकत्ता पब्लिक लाइब्रेरी
  3. CCalcutta Public Library in March 1838मार्च 1838 में कलकत्ता पब्लिक लाइब्रेरी
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Calcutta Public Library in March 1836मार्च 1836 में कलकत्ता पब्लिक लाइब्रेरी

Explanation

The Calcutta Public Library, which later became the National Library of India, was opened in March 1836.कलकत्ता पब्लिक लाइब्रेरी, जो बाद में भारत का राष्ट्रीय पुस्तकालय बनी, मार्च 1836 में खोली गई।

Q33BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which of the following represents non-ohmic resistance ?निम्न में कौन-सा गैर ओहमिक प्रतिरोध का प्रतिनिधित्व करता है ?
  1. ANichromeनाइक्रोम
  2. BTorch Bulbटार्च बल्ब
  3. CCopperताँबा
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Torch Bulbटार्च बल्ब

Explanation

A torch bulb's filament does not obey Ohm's law (resistance changes with temperature), so it is a non-ohmic resistance, while copper and nichrome are ohmic.टॉर्च बल्ब का तंतु ओम के नियम का पालन नहीं करता (ताप के साथ प्रतिरोध बदलता है), इसलिए वह अओमीय प्रतिरोध है; ताँबा और नाइक्रोम ओमीय हैं।

Q34BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
In which year was the African Convention for the Conservation of Natural Resources held ?प्राकृतिक संसाधनों के संरक्षण के लिए अफ्रीकी सम्मेलन किस वर्ष आयोजित किया गया था ?
  1. A19681968
  2. B19601960
  3. C19801980
  4. D19901990
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) 19681968

Explanation

The African Convention on the Conservation of Nature and Natural Resources was adopted in 1968 (Algiers).प्रकृति और प्राकृतिक संसाधनों के संरक्षण पर अफ्रीकी सम्मेलन 1968 में (अल्जीयर्स में) अपनाया गया।

Q35BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which one of the following is not a colloid ?निम्न में कौन-सा कोलायड नहीं है ?
  1. ABloodरक्त
  2. BSmokeधुआँ
  3. CVinegarसिरका
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) Vinegarसिरका

Explanation

Vinegar is a true solution of acetic acid in water, whereas blood and smoke are colloids.सिरका जल में एसिटिक अम्ल का वास्तविक विलयन है, जबकि रक्त और धुआँ कोलॉइड हैं।

Q36BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Who was conferred the Dadasaheb Phalke Award 2023 for lifetime contribution to cinema ?सिनेमा में आजीवन योगदान के लिए दादासाहब फाल्के पुरस्कार 2023 से किसे सम्मानित किया गया ?
  1. ADilip Kumar (Posthumously)दिलीप कुमार (मरणोपरांत)
  2. BWaheeda Rehmanवहीदा रहमान
  3. CAsha Parekhआशा पारेख
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Waheeda Rehmanवहीदा रहमान

Explanation

Waheeda Rehman received the Dadasaheb Phalke Award for 2023 for her lifetime contribution to Indian cinema.वहीदा रहमान को सिनेमा में आजीवन योगदान के लिए 2023 का दादासाहब फाल्के पुरस्कार मिला।

Q37BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which of the following oxides is soluble in water ?निम्न ऑक्साइडों में कौन-सा जल में घुलनशील है ?
  1. ACaOCaO
  2. BZnOZnO
  3. CFeOFeO
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) CaOCaO

Explanation

CaO is a basic oxide that dissolves in water to form calcium hydroxide, whereas FeO and ZnO do not dissolve.CaO एक क्षारीय ऑक्साइड है जो जल में घुलकर कैल्सियम हाइड्रॉक्साइड बनाता है, जबकि FeO और ZnO जल में नहीं घुलते।

Q38BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
What is India’s position in the world on the basis of per capita water availability per year ?प्रति व्यक्ति प्रति वर्ष जल उपलब्धता के आधार पर भारत का विश्व में कौन-सा स्थान है ?
  1. A123rd123 वाँ
  2. B100th100 वाँ
  3. C140th140 वाँ
  4. D133rd133 वाँ
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (D) 133rd133 वाँ

Explanation

India ranks 133rd in the world in per capita annual water availability according to the source the examiners used.प्रति व्यक्ति वार्षिक जल उपलब्धता के आधार पर भारत का विश्व में 133वाँ स्थान है।

Q39BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which city was recently declared as the tourism capital of the Country by the government of Nepal ?हाल ही में नेपाल सरकार द्वारा किस शहर को देश की पर्यटन राजधानी घोषित किया गया ?
  1. AKathmanduकाठमांडू
  2. BLumbiniलुंबिनी
  3. CPokharaपोखरा
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) Pokharaपोखरा

Explanation

Nepal's government declared Pokhara the tourism capital of the country.नेपाल सरकार ने पोखरा को देश की पर्यटन राजधानी घोषित किया।

Q40BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Asiatic Society of Bengal was founded byएशियाटिक सोसाइटी ऑफ बंगाल की स्थापना किसके द्वारा की गई थी ?
  1. ASir William Jonesसर विलियम जोन्स
  2. BSir James Toddसर जेम्स टॉड
  3. CSir William Bentinckसर विलियम बेंटिंक
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Sir William Jonesसर विलियम जोन्स

Explanation

The Asiatic Society of Bengal was founded in 1784 in Calcutta by Sir William Jones.एशियाटिक सोसाइटी ऑफ बंगाल की स्थापना 1784 में कलकत्ता में सर विलियम जोन्स ने की थी।

Q41BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
The ratio of two numbers is 14 : 25. If the difference between them is 264, then the smaller of the two numbers isदो संख्याओं का अनुपात 14 : 25 है । यदि उनके बीच का अंतर 264 है, तो दोनों संख्याओं में से छोटी संख्या है
  1. A317317
  2. B282282
  3. C336336
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 336336

Explanation

Ratio 14 : 25 means 11 parts = 264, so 1 part = 24 and the smaller number is 14 × 24 = 336.अनुपात 14 : 25 में 11 भाग = 264, अतः 1 भाग = 24 और छोटी संख्या 14 × 24 = 336।

Q42BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Where are more favorable conditions found in India for tidal and wave energy production ?भारत में ज्वारीय एवं तरंग ऊर्जा उत्पादन के लिए अधिक अनुकूल परिस्थितियाँ कहाँ पाई जाती हैं ?
  1. AKhambhat bayखंभात खाड़ी
  2. BMannar bayमन्नार खाड़ी
  3. CGulf of Kutchकच्छ की खाड़ी
  4. DGanga riverगंगा नदी
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Khambhat bayखंभात खाड़ी

Explanation

Note: the official key gives (A); the Gulf of Khambhat (Cambay) has a very high tidal range, but the Gulf of Kutch is also considered favourable.नोट: आधिकारिक कुंजी (A) है; खंभात की खाड़ी में ज्वार की ऊँचाई बहुत अधिक है, हालाँकि कच्छ की खाड़ी भी अनुकूल मानी जाती है।

Q43BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Under the Government of India Act 1935, who was the first elected Chairman of Bihar Legislative Council ?भारत सरकार अधिनियम 1935 के तहत बिहार विधान परिषद के प्रथम निर्वाचित सभापति कौन थे ?
  1. ARajiv Ranjan Sinhaराजीव रंजन सिन्हा
  2. BRajendra Prasadराजेंद्र प्रसाद
  3. CRai Bahadur Satish Chandraराय बहादुर सतीश चंद्र
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Rajiv Ranjan Sinhaराजीव रंजन सिन्हा

Explanation

Under the Government of India Act 1935 the first elected Chairman of the Bihar Legislative Council was Rajiv Ranjan Sinha.भारत सरकार अधिनियम 1935 के तहत बिहार विधान परिषद के प्रथम निर्वाचित सभापति राजीव रंजन सिन्हा थे।

Q44BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which of the following is true about respiration ?श्वास प्रक्रिया के लिए निम्न में कौन-सा कथन सत्य है ?
  1. AEnergy is released and stored in form of ADPऊर्जा स्रावित होती है तथा ADP के रूप में भण्डारित होती है
  2. BEnergy is released and stored in form of ATPऊर्जा स्रावित होती है तथा ATP के रूप में भण्डारित होती है
  3. CEnergy is not released at allऊर्जा कभी स्रावित नहीं होती है I
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Energy is released and stored in form of ATPऊर्जा स्रावित होती है तथा ATP के रूप में भण्डारित होती है

Explanation

In respiration the energy released from food is stored in the form of ATP, the cell's energy currency.श्वसन में भोजन से मुक्त ऊर्जा ATP के रूप में संचित होती है, जो कोशिका की ऊर्जा मुद्रा है।

Q45BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Who threw harmless bombs in the Central Legislative Assembly ?केन्द्रीय विधान सभा में हानिरहित बम किसने फेंके ?
  1. ABatukeshwar Duttबटुकेश्वर दत्त
  2. BChandrashekhar Azadचन्द्रशेखर आजाद
  3. CJatin Dasजतिन दास
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Batukeshwar Duttबटुकेश्वर दत्त

Explanation

On 8 April 1929 Bhagat Singh and Batukeshwar Dutt threw harmless bombs in the Central Legislative Assembly.8 अप्रैल 1929 को भगत सिंह और बटुकेश्वर दत्त ने केंद्रीय विधान सभा में हानिरहित बम फेंके थे।

Q46BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
A room is 8 meters long, 6 meters wide and 10 meters high, then the length of the longest pole that can be placed in the room isएक कमरा 8 मीटर लंबा, 6 मीटर चौड़ा और 10 मीटर ऊंचा है, तो कमरे में रखे जा सकने वाले सबसे लंबे खंभे की लम्बाई है
  1. A12 meters12 मीटर
  2. B10√2 meters10√2 मीटर
  3. C12√6 meters12√6 मीटर
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) 10√2 meters10√2 मीटर

Explanation

The longest pole is the room's diagonal: √(8² + 6² + 10²) = √200 = 10√2 metres.सबसे लंबा खंभा कमरे का विकर्ण है: √(8² + 6² + 10²) = √200 = 10√2 मीटर।

Q47BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Where has the Gharial Breeding Center been established in India ?भारत में घड़ियाल प्रजनन केंद्र कहाँ स्थापित किया गया है ?
  1. ASundarbans (W.B.)सुंदरबन (डब्ल्यू.बी.)
  2. BMorena (M.P.)मुरैना (म.प्र.)
  3. CCorbett (Uttarakhand)कॉर्बेट (उत्तराखंड)
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Morena (M.P.)मुरैना (म.प्र.)

Explanation

A gharial breeding centre has been set up at Morena (Deori), Madhya Pradesh, on the Chambal.घड़ियाल प्रजनन केंद्र मुरैना (देवरी), मध्य प्रदेश में चंबल नदी पर स्थापित है।

Q48BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Store house of malarial parasite in our body isहमारे शरीर में मलेरिया परजीवी का भण्डारण स्थल है
  1. ASpleenप्लीहा
  2. BLiverयकृत
  3. CStomachपेट
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Spleenप्लीहा

Explanation

Malarial parasites multiply in the liver cells and red blood cells and are stored and destroyed in the spleen; the key gives the spleen.मलेरिया परजीवी का भंडारण स्थल प्लीहा (स्प्लीन) है, जहाँ संक्रमित रक्त कोशिकाएँ जमा होती हैं।

Q49BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Subramaniam and Naidu donate some money in a relief fund. The amount paid by Naidu is ₹125 more than that of Subramaniam. If the total money paid by them is ₹975, then the amount of money donated by Subramaniam isसुब्रमण्यम और नायडू ने राहत कोष में कुछ पैसे दान किए । नायडू द्वारा दी गई राशि सुब्रमण्यम द्वारा दी गई राशि से ₹125 अधिक है । यदि उनके द्वारा दान की कुल धनराशि ₹975 है, तो सुब्रमण्यम द्वारा दान की गई धनराशि है
  1. A₹425₹425
  2. B₹575₹575
  3. C₹385₹385
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) ₹425₹425

Explanation

Let Subramaniam give x; then x + (x + 125) = 975, so 2x = 850 and x = ₹425.मान लें सुब्रमण्यम ने x दिया; तब x + (x + 125) = 975, अतः 2x = 850 और x = ₹425।

Q50BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Famous for his role during 26/11 Mumbai terrorist attacks, Dr. Sadanand Date was appointed as Chief of which one of the following forces in March 2024 ?26/11 मुंबई आतंकवादी हमलों के दौरान अपनी भूमिका के लिए प्रसिद्ध, डॉ. सदानंद दाते को मार्च 2024 में निम्नलिखित में से किस बल के प्रमुख के रूप में नियुक्त किया गया था ?
  1. ACentral Reserve Police Force (CRPF)केंद्रीय रिजर्व पुलिस बल (सीआरपीएफ)
  2. BBorder Security Force (BSF)सीमा सुरक्षा बल (बीएसएफ)
  3. CEnforcement Directorate (ED)प्रवर्तन निदेशालय (ईडी)
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (E) None of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं

Explanation

Sadanand Date, known for his role in the 26/11 attacks, was appointed Director General of the National Investigation Agency (NIA) in March 2024, which is not among options A-C.26/11 हमलों में भूमिका के लिए प्रसिद्ध सदानंद दाते को मार्च 2024 में राष्ट्रीय जाँच एजेंसी (NIA) का महानिदेशक नियुक्त किया गया, जो विकल्प A-C में नहीं है।

Q51BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
In how many years will ₹7,500 double at 8% simple interest ?कितने वर्षों में ₹7,500, 8% साधारण ब्याज पर दोगुना हो जायेगा ?
  1. A12.5 years12.5 वर्ष
  2. B10 years10 वर्ष
  3. C16 years16 वर्ष
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) 12.5 years12.5 वर्ष

Explanation

For the sum to double, interest = principal: 7500 = 7500 × 8 × t / 100, so t = 12.5 years.राशि दोगुनी होने के लिए ब्याज = मूलधन: 7500 = 7500 × 8 × t / 100, अतः t = 12.5 वर्ष।

Q52BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
What was the electoral symbol that was restored to Imran Khan’s Pakistan Tehreek-e-Insaf party by a ruling of the Peshawar High Court against the decision of the Country’s election commission in January 2024 ?जनवरी 2024 में देश के चुनाव आयोग के फैसले के खिलाफ पेशावर उच्छ न्यायालय के एक फैसले द्वारा इमरान खान की पाकिस्तान तहरीक-ए-इंसाफ पार्टी को बहाल किया गया चुनावी प्रतीक क्या था ?
  1. ACrescent Moonवर्धमान चंद्रमा
  2. BCricket ‘Bat’क्रिकेट ‘बैट’
  3. CCricket ‘Ball’क्रिकेट ‘बॉल’
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Cricket ‘Bat’क्रिकेट ‘बैट’

Explanation

The Peshawar High Court restored the cricket 'bat' as the electoral symbol of Imran Khan's PTI in January 2024.जनवरी 2024 में पेशावर उच्च न्यायालय ने इमरान खान की PTI का चुनाव चिह्न क्रिकेट 'बैट' बहाल किया।

Q53BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which of the following organs control body balance ?निम्न में शरीर का कौन-सा अंग शरीर के संतुलन को नियंत्रित करता है ?
  1. ARibsपसली
  2. BEarकान
  3. CCerebellumसेरेबेलम
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Earकान

Explanation

Note: the official key gives (B) Ear, which holds for the vestibular system of the inner ear; the cerebellum also controls balance. The ear's semicircular canals sense balance.नोट: आधिकारिक कुंजी (B) कान देती है, क्योंकि भीतरी कान की अर्धवृत्ताकार नलिकाएँ संतुलन का बोध कराती हैं; सेरेबेलम भी संतुलन नियंत्रित करता है।

Q54BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
For what purpose is water used the most in India ?भारत में पानी का सर्वाधिक उपयोग किस प्रयोजन के लिए किया जाता है ?
  1. AIndustriesउद्योग
  2. BIrrigationसिंचाई
  3. CDomesticघरेलू
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Irrigationसिंचाई

Explanation

Irrigation accounts for the largest share of water use in India, about 80 percent or more.भारत में पानी का सबसे अधिक उपयोग सिंचाई में होता है।

Q55BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which one of the following is not among the four pilots who have been trained to become astronauts for the ISRO’s Gaganyaan mission to space planned for 2024-25 ?निम्नलिखित में से कौन-सा उन चार पायलटों में से नहीं है जिन्हें 2024-25 के लिए योजनाबद्ध अंतरिक्ष में इसरो के गगनयान मिशन के लिए अंतरिक्ष यात्री बनने के लिए प्रशिक्षित किया गया है ?
  1. AGroup Captain Ajit Krishnanग्रुप कैप्टन अजीत कृष्णन
  2. BGroup Captain P.B. Nairग्रुप कैप्टन पी.बी. नायर
  3. CWing Commander Subhanshu Shuklaविंग कमांडर सुभांशु शुक्ला
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (E) None of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं

Explanation

The four astronaut-designates are Prasanth Nair, Ajit Krishnan, Angad Pratap and Shubhanshu Shukla, so all of A, B and C are among them and "None of the above" is correct.चार गगनयान अंतरिक्ष यात्री प्रशांत नायर, अजीत कृष्णन, अंगद प्रताप और शुभांशु शुक्ला हैं; इसलिए A, B, C सभी उनमें हैं और उत्तर 'उपर्युक्त में से कोई नहीं' है।

Q56BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
If x⁴ + y⁴ = 17 and x + y = 1, then the value of x²y² – 2xy isयदि x⁴ + y⁴ = 17 तथा x + y = 1 हो, तो x²y² – 2xy का मान है
  1. A88
  2. B44
  3. C1212
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) 88

Explanation

With p = xy: x² + y² = 1 - 2p and x⁴ + y⁴ = (1 - 2p)² - 2p² = 1 - 4p + 2p² = 17, so p² - 2p = 8, which is the required value x²y² - 2xy.माना p = xy: x² + y² = 1 - 2p और x⁴ + y⁴ = (1 - 2p)² - 2p² = 1 - 4p + 2p² = 17, अतः p² - 2p = 8, जो x²y² - 2xy का मान है।

Q57BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Bihar Diwas is celebrated on ___________ toबिहार दिवस __________ मनाया जाता है ।
  1. AOn March 22 to commemorate its separation from the Bengal Presidency22 मार्च को बंगाल प्रेसीडेंसी से अलग होने के उपलक्ष्य में
  2. BOn March 22 to commemorate its separation from the Mughal Presidency22 मार्च को मुगल प्रेसीडेंसी से अलग होने की स्मृति में
  3. COn March 22 to commemorate its separation from the Calcutta Presidency22 मार्च को कलकत्ता प्रेसीडेंसी से अलग होने के उपलक्ष्य में
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) On March 22 to commemorate its separation from the Bengal Presidency22 मार्च को बंगाल प्रेसीडेंसी से अलग होने के उपलक्ष्य में

Explanation

Bihar Diwas is celebrated on 22 March to mark Bihar's separation from the Bengal Presidency in 1912.बिहार दिवस 22 मार्च को 1912 में बंगाल प्रेसीडेंसी से बिहार के अलग होने की स्मृति में मनाया जाता है।

Q58BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Plants appear to bend towards light due toप्रकाश की ओर पौधों के झुकाव का मुख्य कारण है
  1. AConcentration of auxins at root tipमूलाग्र पर ऑक्सिन की सान्द्रता
  2. BDiffusion of auxins towards shady side of shootप्ररोह के छायादार भाग की ओर ऑक्सिन का विसरण
  3. CConcentration of auxins at shoot tipप्ररोह छोर पर ऑक्सिन की सान्द्रता
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Diffusion of auxins towards shady side of shootप्ररोह के छायादार भाग की ओर ऑक्सिन का विसरण

Explanation

Auxin accumulates and diffuses toward the shaded side of the shoot, making cells there grow more and the plant bend towards light.ऑक्सिन प्ररोह के छायादार भाग की ओर विसरित होकर वहाँ कोशिकाओं की वृद्धि बढ़ाता है, जिससे पौधा प्रकाश की ओर झुकता है।

Q59BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Subhashchandra Bose was President of Indian National Congress in the year/sसुभाषचंद्र बोस किस वर्ष भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस के अध्यक्ष थे ?
  1. A19381938
  2. B19371937
  3. C19391939
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (D) More than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक

Explanation

Subhash Chandra Bose was Congress President in 1938 (Haripura) and again in 1939 (Tripuri), so both (C) and (A) are right.सुभाष चंद्र बोस 1938 (हरिपुरा) और 1939 (त्रिपुरी) में कांग्रेस के अध्यक्ष रहे, इसलिए (C) और (A) दोनों सही हैं।

Q60BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which river makes boundary between India and Nepal ?कौन-सी नदी भारत और नेपाल के बीच सीमा बनाती है ?
  1. AGandakगंडक
  2. BKaliकाली
  3. CKosiकोसी
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Kaliकाली

Explanation

The Kali (Mahakali) river forms the boundary between India (Uttarakhand) and Nepal.काली (महाकाली) नदी भारत (उत्तराखंड) और नेपाल के बीच सीमा बनाती है।

Q61BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Ghatshila of Jharkhand is famous for which mineral production ?झारखंड का घाटशिला किस खनिज उत्पादन के लिए प्रसिद्ध है ?
  1. ABauxiteबॉक्साइट
  2. BCopperतांबा
  3. CMicaअभ्रक
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) Copperतांबा

Explanation

Ghatshila in East Singhbhum, Jharkhand, is famous for its copper mines (Mosabani).झारखंड का घाटशिला (पूर्वी सिंहभूम) अपनी ताँबे की खानों (मोसाबनी) के लिए प्रसिद्ध है।

Q62BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
The value of (0.03125)^(−2/5) is(0.03125)^(−2/5) का मान है
  1. A66
  2. B44
  3. C99
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) 44

Explanation

0.03125 = 1/32 = 2^-5. So (2^-5)^(-2/5) = 2^2 = 4.0.03125 = 1/32 = 2^-5। अतः (2^-5)^(-2/5) = 2^2 = 4।

Q63BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which Country in the world became the first to enshrine right to abortion in its Constitution ?विश्व का कौन-सा देश अपने संविधान में गर्भपात का अधिकार सुनिश्चित करने वाला पहला देश बना ?
  1. AFranceफ्रांस
  2. BUnited Statesसंयुक्त राज्य अमेरिका
  3. CDenmarkडेनमार्क
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Franceफ्रांस

Explanation

In March 2024 France became the first country to enshrine the freedom to abortion in its Constitution.मार्च 2024 में फ्रांस अपने संविधान में गर्भपात की स्वतंत्रता सुनिश्चित करने वाला पहला देश बना।

Q64BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Where is the UN Climate Change Conference 2024 scheduled to be held in November 2024 ?नवंबर 2024 में संयुक्त राष्ट्र जलवायु परिवर्तन सम्मेलन 2024 कहाँ आयोजित होने वाला है ?
  1. ABaku-Azerbaijanबाकू-अज़रबैजान
  2. BSharm el-Sheikh-Egyptशर्मेल-शेख-मिस्र
  3. CDubai-UAEदुबई-यूएई
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (A) Baku-Azerbaijanबाकू-अज़रबैजान

Explanation

COP29, the 2024 UN Climate Change Conference, was scheduled for November 2024 in Baku, Azerbaijan.COP29, 2024 का संयुक्त राष्ट्र जलवायु परिवर्तन सम्मेलन, नवंबर 2024 में बाकू (अज़रबैजान) में आयोजित होना था।

Q65BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Congress Socialist Party (CSP) was formed in the yearकांग्रेस सोशियलिस्ट पार्टी (सीएसपी) का गठन किस वर्ष हुआ था ?
  1. A19321932
  2. B19301930
  3. C19341934
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 19341934

Explanation

The Congress Socialist Party was formed in 1934 within the Indian National Congress (Acharya Narendra Dev, Jayaprakash Narayan and others).कांग्रेस सोशलिस्ट पार्टी का गठन 1934 में कांग्रेस के भीतर हुआ (आचार्य नरेंद्र देव, जयप्रकाश नारायण आदि)।

Q66BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
If (1/5)^(3x) = 0.008, then the value of (0.25)^x isयदि (1/5)^(3x) = 0.008 हो, तो (0.25)^x का मान है
  1. A1.01.0
  2. B0.250.25
  3. C4.04.0
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (B) 0.250.25

Explanation

(1/5)^(3x) = 0.008 = (1/5)^3, so 3x = 3 and x = 1. Then (0.25)^x = 0.25.(1/5)^(3x) = 0.008 = (1/5)^3, अतः 3x = 3 और x = 1। तब (0.25)^x = 0.25।

Q67BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
What is manganese used for ?मैंगनीज का उपयोग कहाँ किया जाता है ?
  1. APhotography industryफोटोग्राफी उद्योग
  2. BBattery productionबैटरी उत्पादन
  3. CMatchbox industryमाचिस उद्योग
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (D) More than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक

Explanation

Manganese is used in matchbox making and in dry-cell batteries (and in photography chemicals), so more than one option is correct.मैंगनीज का उपयोग माचिस उद्योग और शुष्क सेल (बैटरी) में होता है, इसलिए एक से अधिक विकल्प सही हैं।

Q68BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
The Ministry of Science and Technology recently announced a new set of National Awards in the field of Science, Technology and Innovation known as ‘Rashtriya Vigyan Puraskar’, for which the award ceremony for all categories of awards will be held every year onविज्ञान और प्रौद्योगिकी मंत्रालय ने हाल ही में विज्ञान, प्रौद्योगिकी और नवाचार के क्षेत्र में राष्ट्रीय पुरस्कारों के एक नए सेट की घोषणा की, जिसे ‘राष्ट्रीय विज्ञान पुरस्कार’ के नाम से जाना जाता है, जिसके लिए सभी श्रेणियों के पुरस्कारों के लिए पुरस्कार समारोह हर साल आयोजित किया जाएगा
  1. A11th May – National Technology Day11 मई - राष्ट्रीय प्रौद्योगिकी दिवस के दिन
  2. B28th February – National Science Day28 फरवरी - राष्ट्रीय विज्ञान दिवस के दिन
  3. C23rd August – National Space Day23 अगस्त - राष्ट्रीय अंतरिक्ष दिवस के दिन
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 23rd August – National Space Day23 अगस्त - राष्ट्रीय अंतरिक्ष दिवस के दिन

Explanation

The Rashtriya Vigyan Puraskar awards are presented every year on 23 August, which is celebrated as National Space Day.राष्ट्रीय विज्ञान पुरस्कार हर वर्ष 23 अगस्त को प्रदान किए जाते हैं, जो राष्ट्रीय अंतरिक्ष दिवस के रूप में मनाया जाता है।

Q69BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
The formation of Simon Commission was announced onसाइमन कमीशन के गठन की घोषणा कब की गई थी ?
  1. A8th November 19288 नवंबर 1928
  2. B8th December 19278 दिसंबर 1927
  3. C8th November 19298 नवंबर 1929
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (E) None of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं

Explanation

The Simon Commission's formation was announced on 8 November 1927, which is not among options A-C, so the answer is "None of the above".साइमन कमीशन के गठन की घोषणा 8 नवंबर 1927 को हुई, जो विकल्प A-C में नहीं है, इसलिए उत्तर 'उपर्युक्त में से कोई नहीं' है।

Q70BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 · General Studies
Which of the following is true ?निम्नलिखित में से कौन-सा सही है ?
  1. A31/36 < 17/18 < 59/60 < 43/4531/36 < 17/18 < 59/60 < 43/45
  2. B17/18 < 31/36 < 43/45 < 59/6017/18 < 31/36 < 43/45 < 59/60
  3. C31/36 < 17/18 < 43/45 < 59/6031/36 < 17/18 < 43/45 < 59/60
  4. DMore than one of the aboveउपर्युक्त में से एक से अधिक
  5. ENone of the aboveउपर्युक्त में से कोई नहीं
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 31/36 < 17/18 < 43/45 < 59/6031/36 < 17/18 < 43/45 < 59/60

Explanation

Converting to decimals: 31/36 ≈ 0.861, 17/18 ≈ 0.944, 43/45 ≈ 0.956, 59/60 ≈ 0.983, so 31/36 < 17/18 < 43/45 < 59/60, which is option (C).दशमलव में: 31/36 ≈ 0.861, 17/18 ≈ 0.944, 43/45 ≈ 0.956, 59/60 ≈ 0.983; अतः 31/36 < 17/18 < 43/45 < 59/60, जो विकल्प (C) है।

Sanskrit 79 questions

Q71BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘मघवा’’ कस्य देवस्य विशेषणमस्ति ?
  1. Aइन्द्रस्य
  2. Bअग्नेः
  3. Cवरुणस्य
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) इन्द्रस्य

Explanation

‘मघवा’ (मघवन्) इन्द्र का प्रसिद्ध विशेषण/नाम है, जिसका अर्थ है धन या ऐश्वर्य का स्वामी। अतः (A) सही है।

Q72BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कुमारसम्भवमहाकाव्यं कति सर्गात्मकमस्ति ?
  1. Aअष्टादश
  2. Bसप्तदश
  3. Cएकोनविंशति
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) सप्तदश

Explanation

कालिदास के कुमारसम्भव महाकाव्य में सत्रह (सप्तदश) सर्ग माने जाते हैं। अतः (B) सही है।

Q73BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वेदस्य अपौरुषेयत्वं कः स्वीकरोति ?
  1. Aविल्सनः
  2. Bवेबरः
  3. Cजैमिनी
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) जैमिनी

Explanation

मीमांसा दर्शन के आचार्य जैमिनि वेदों को अपौरुषेय (किसी पुरुष द्वारा रचित नहीं) मानते हैं; विल्सन और वेबर पाश्चात्य विद्वान हैं। अतः (C) सही है।

Q74BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वेणीसंहारनाटकम् कतिषु अङ्केषु विभक्तमस्ति ?
  1. Aसप्तेषु
  2. Bषट्सु
  3. Cपञ्चेषु
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) षट्सु

Explanation

भट्टनारायण रचित वेणीसंहार नाटक छः अङ्कों में विभक्त है। अतः (B) सही है।

Q75BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘वरं विरोधोऽपि समं महात्मभिः’’-इति सूक्तिः कस्मात् ग्रन्थात् उद्धृता अस्ति ?
  1. Aशिशुपालवधम्
  2. Bकिरातार्जुनीयम्
  3. Cनैषधीयचरितम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) किरातार्जुनीयम्

Explanation

यह सूक्ति भारवि के महाकाव्य किरातार्जुनीयम् की है। अतः (B) सही है।

Q76BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘चूर्णम्’ अस्ति
  1. Aअनाविद्धललितपदगद्यम्
  2. Bपद्यभागवद् गद्यम्
  3. Cआविद्धललितपदगद्यम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अनाविद्धललितपदगद्यम्

Explanation

गद्य के भेदों में ‘चूर्णम्’ वह गद्य है जिसमें लम्बे समास नहीं होते और पद कोमल होते हैं, अर्थात् अनाविद्ध-ललित-पद वाला गद्य। अतः (A) सही है।

Q77BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
पद्मगुप्तपरिमलेन विरचितं महा-काव्यमस्ति
  1. Aनवसाहसाङ्कचरितम्
  2. Bकुमारपालचरितम्
  3. Cविक्रमाङ्कदेवचरितम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) नवसाहसाङ्कचरितम्

Explanation

पद्मगुप्त (परिमल) ने नवसाहसाङ्कचरित महाकाव्य की रचना की, जो राजा सिन्धुराज के जीवन पर आधारित है। अतः (A) सही है।

Q78BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वेदाङ्ग-ज्योतिषस्य कर्तुः किं नाम अस्ति ?
  1. Aपाणिनिः
  2. Bलगधः
  3. Cयास्कः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) लगधः

Explanation

वेदाङ्ग ज्योतिष के रचयिता आचार्य लगध माने जाते हैं; पाणिनि व्याकरण के और यास्क निरुक्त के आचार्य हैं। अतः (B) सही है।

Q79BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कादम्बर्यां चन्द्रापीडः कस्य राज्यस्य युवराजः अस्ति ?
  1. Aउज्जयिन्याः
  2. Bकौशाम्ब्याः
  3. Cधारानगर्याः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) उज्जयिन्याः

Explanation

बाणभट्ट की कादम्बरी में चन्द्रापीड उज्जयिनी के राजा तारापीड का पुत्र और युवराज है। अतः (A) सही है।

Q80BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
आख्यानोपाख्यानैः उपबृंहितं काव्यमस्ति
  1. Aरघुवंशम्
  2. Bरामायणम्
  3. Cमहाभारतम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

रामायण और महाभारत दोनों में मुख्य कथा के साथ अनेक आख्यान और उपाख्यान जुड़े हैं, इसलिए (B) और (C) दोनों सही हैं और उत्तर (D) है।

Q81BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘पुराणी देवी’ कस्याः देव्याः विशेषणमस्ति ?
  1. Aपृथिव्याः
  2. Bउषसः
  3. Cसरस्वत्याः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) उषसः

Explanation

वेदों में उषा देवी को ‘पुराणी देवी’ (पुरानी, सनातन देवी) कहा गया है। अतः (B) सही है।

Q82BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘अर्थो हि कन्या परकीय एव’’- पद्यांशोऽयं कस्मिन् ग्रन्थे उल्लिखितोऽस्ति ?
  1. Aमृच्छकटिके
  2. Bवेणीसंहारे
  3. Cअभिज्ञानशाकुन्तले
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अभिज्ञानशाकुन्तले

Explanation

यह कथन अभिज्ञानशाकुन्तल (चतुर्थ अङ्क) में कण्व का है कि कन्या वस्तुतः पराया धन होती है। अतः (C) सही है।

Q83BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वकारादि कति पुराणानि प्रसिद्धानि ?
  1. Aचत्वारि
  2. Bत्रीणि
  3. Cपञ्च
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) चत्वारि

Explanation

‘व’ से आरम्भ होने वाले पुराण चार हैं: वराह, वामन, वायु और विष्णु। अतः (A) सही है।

Q84BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्। वर्ष तत् भारतं नाम भारती तत्र सन्ततिः ।।’’ इति पद्यं कस्मिन् पुराणे उल्लिखितमस्ति ?
  1. Aब्रह्मपुराणे
  2. Bविष्णुपुराणे
  3. Cस्कन्धपुराणे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) विष्णुपुराणे

Explanation

भारत की भौगोलिक सीमा बताने वाला यह प्रसिद्ध श्लोक विष्णुपुराण (2.3.1) में आया है। अतः (B) सही है।

Q85BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कस्मिन् अलंकारे क्रियायाः प्रतिषेधेऽपि फलव्यक्तिः भवति ?
  1. Aविभावनाऽलङ्कारे
  2. Bनिदर्शनाऽलङ्कारे
  3. Cविशेषोक्तिअलङ्कारे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) विभावनाऽलङ्कारे

Explanation

विभावना अलंकार में कारण (क्रिया) के न होने पर भी कार्य (फल) का होना बताया जाता है। अतः (A) सही है।

Q86BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
रामायणे जटायु-प्रसङ्गः अस्ति
  1. Aपताका अर्थप्रकृतिः
  2. Bबीज अर्थप्रकृतिः
  3. Cप्रकरी अर्थप्रकृतिः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) प्रकरी अर्थप्रकृतिः

Explanation

नाट्यशास्त्र के अनुसार अर्थप्रकृतियाँ पाँच हैं: बीज, बिन्दु, पताका, प्रकरी और कार्य। जटायु जैसा छोटा प्रासंगिक प्रसंग प्रकरी कहलाता है। इसलिए आधिकारिक कुंजी के अनुसार (C) है।

Q87BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
मेघदूतम् कस्मिन् छन्दे उपनिबद्धमस्ति ?
  1. Aमालिनी छन्दे
  2. Bमालही छन्दे
  3. Cमन्दाक्रान्ता छन्दे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) मन्दाक्रान्ता छन्दे

Explanation

कालिदास का मेघदूत मन्दाक्रान्ता छन्द में रचित है। अतः (C) सही है।

Q88BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कृष्णयजुर्वेदेन सम्बन्धितः उपनिषद् अस्ति
  1. Aईशावास्योपनिषद्
  2. Bछान्दोग्योपनिषद्
  3. Cकठोपनिषद्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) कठोपनिषद्

Explanation

कठोपनिषद् कृष्ण यजुर्वेद की कठ शाखा से सम्बद्ध है; ईशावास्य शुक्ल यजुर्वेद की और छान्दोग्य सामवेद की उपनिषद् है। अतः (C) सही है।

Q89BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
रामायणस्य कस्मिन् काण्डे अश्वमेधयज्ञस्य वर्णनमस्ति ?
  1. Aसुन्दरकाण्डे
  2. Bअयोध्याकाण्डे
  3. Cउत्तरकाण्डे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) उत्तरकाण्डे

Explanation

राम के अश्वमेध यज्ञ का वर्णन रामायण के उत्तरकाण्ड में मिलता है। अतः (C) सही है।

Q90BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वासवदत्तायाः कथायाः नायकः कोऽस्ति ?
  1. Aचन्द्रकेतुः
  2. Bकन्दर्पकेतुः
  3. Cश्वेतकेतुः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) कन्दर्पकेतुः

Explanation

सुबन्धु रचित वासवदत्ता कथा का नायक कन्दर्पकेतु है और नायिका वासवदत्ता है। अतः (B) सही है।

Q91BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘रात्रिर्गमिष्यति भविष्यति सुप्रभातम्’ इति पद्यांशस्य सम्बन्धः केन रचनाकारेण अस्ति ?
  1. Aभवभूतिना
  2. Bभर्तृहरिणा
  3. Cअम्बिकादत्तव्यासेन
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अम्बिकादत्तव्यासेन

Explanation

आधिकारिक कुंजी के अनुसार यह पद्यांश अम्बिकादत्त व्यास की रचना से सम्बद्ध है, इसलिए उत्तर (C) है।

Q92BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
रावणवध-महाकाव्यस्य रचयिता कोऽस्ति ?
  1. Aआर्यशूरः
  2. Bभट्टि स्वामी
  3. Cकुमारदासः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) भट्टि स्वामी

Explanation

रावणवध (भट्टिकाव्य) के रचयिता भट्टि हैं। अतः (B) सही है।

Q93BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
गायत्रीमन्त्रस्य उपास्य देवता वर्तते –
  1. Aरुद्रः
  2. Bअग्निः
  3. Cसविता
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) सविता

Explanation

गायत्री मन्त्र के देवता सविता (सूर्य) हैं, जिनके तेज का ध्यान किया जाता है। अतः (C) सही है।

Q94BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
नागानन्दनाटकस्य नायिकायाः नाम किमस्ति ?
  1. Aमलयवती
  2. Bइरावती
  3. Cलक्ष्मी
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) मलयवती

Explanation

हर्ष रचित नागानन्द नाटक की नायिका मलयवती है, जिसका नायक जीमूतवाहन है। अतः (A) सही है।

Q95BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
राजप्रकृतिः कीदृशी भवति ?
  1. Aउज्ज्वला
  2. Bविह्वला
  3. Cनिर्मला
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) विह्वला

Explanation

आधिकारिक कुंजी के अनुसार उत्तर (B) विह्वला है।

Q96BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
स्वप्नवासवदत्तम् किमस्ति ?
  1. Aखण्डकाव्यम्
  2. Bनाटकम्
  3. Cउपन्यासः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) नाटकम्

Explanation

स्वप्नवासवदत्तम् भास का प्रसिद्ध नाटक है। अतः (B) सही है।

Q97BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कस्मिन् पुराणे ‘देवीमाहात्म्यम्’ वर्णितमस्ति ?
  1. Aभविष्यपुराणे
  2. Bमार्कण्डेयपुराणे
  3. Cमत्स्यपुराणे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) मार्कण्डेयपुराणे

Explanation

दुर्गासप्तशती (देवीमाहात्म्य) मार्कण्डेय पुराण का अंश है। अतः (B) सही है।

Q98BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
पुराणस्य शैली कीदृशी वर्तते ?
  1. Aरूपकमयी
  2. Bअतिशयोक्तिमयी
  3. Cउपमामयी
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

पुराणों की शैली में रूपक, अतिशयोक्ति और उपमा तीनों का प्रचुर प्रयोग मिलता है, इसलिए तीनों विकल्प सही हैं और उत्तर (D) है।

Q99BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘तिलकमञ्जरी’ का अस्ति ?
  1. Aगद्यकाव्यम्
  2. Bपद्यकाव्यम्
  3. Cचम्पूकाव्यम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) गद्यकाव्यम्

Explanation

धनपाल रचित तिलकमञ्जरी एक गद्यकाव्य (कथा) है। अतः (A) सही है।

Q100BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
शिवराजविजयम् कतिषु निःश्वासेषु विभक्तमस्ति ?
  1. Aद्वादशेषु
  2. Bएकादशेषु
  3. Cत्रयोदशेषु
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) द्वादशेषु

Explanation

अम्बिकादत्त व्यास का शिवराजविजय बारह निःश्वासों में विभक्त है। अतः (A) सही है।

Q101BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
धर्मनीतिकथानां वर्णनं महाभारतस्य कस्मिन् पर्वणि विद्यते ?
  1. Aभीष्म पर्वणि
  2. Bशान्ति पर्वणि
  3. Cअनुशासन पर्वणि
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अनुशासन पर्वणि

Explanation

आधिकारिक कुंजी के अनुसार धर्म और नीति की कथाओं वाला पर्व अनुशासन पर्व (C) है।

Q102BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘न गृहं गृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते’’ कस्मिन् ग्रन्थे उल्लिखितमस्ति ?
  1. Aरामायणे
  2. Bभागवतपुराणे
  3. Cमहाभारते
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) महाभारते

Explanation

यह प्रसिद्ध सुभाषित (घर नहीं, गृहिणी ही घर कहलाती है) महाभारत में आया है। अतः (C) सही है।

Q103BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
जयदेवः कस्य ग्रन्थस्य प्रणेता मन्यते ?
  1. Aचन्द्रालोकस्य
  2. Bदशरूपकस्य
  3. Cकाव्यानुशासनस्य
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) चन्द्रालोकस्य

Explanation

अलंकार शास्त्र के ग्रन्थ चन्द्रालोक के रचयिता जयदेव (पीयूषवर्ष) माने जाते हैं। अतः (A) सही है।

Q104BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
भामहकृत काव्यालङ्कारस्य अध्यायाभिधानमस्ति
  1. Aपरिच्छेदः
  2. Bअधिकरणम्
  3. Cउन्मेषः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) परिच्छेदः

Explanation

भामह के काव्यालंकार के अध्यायों को ‘परिच्छेद’ कहा जाता है। अतः (A) सही है।

Q105BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106-110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – निखिलमपि संस्कृतवाङ्मयं विशेषतश्चोपनिषत् साहित्यं व्याप्तं आध्यात्मिकया भावनया । अध्यात्मविद्याप्रधानासु उपनिषत्सु संवादरूपेण अतिमनोहराः उपदेशाः समुल्लसन्ति। सर्वेषां संवादानां तात्पर्यविषयीभूतोऽर्थः आत्मानमधिकृत्य एव प्रस्तुतः । छान्दोग्योपनिषद् बृहदारण्यकोपनिषच्चेति उपनिषद्द्वयम् अतीवमहत्त्वपूर्णं दीर्घाकारञ्च । तत्र छान्दोग्योपनिषदि तृतीये भागे घोरोऽङ्गिरसः नाम्नो महर्षेः श्रीकृष्णेन ब्रह्मविद्योपार्जितेति वर्णितम्। षष्ठे च भागे उद्दालकारुणेयात् तदात्मजेन श्वेतकेतु–आरूणेयेन ब्रह्मविद्या प्राप्तिविवेचनम्। एवमुपनिषन्नाम् अध्यात्मविद्यापरमतीवोज्ज्वलं मनस आत्मनश्च अतीव शान्तिप्रदं ब्रह्मविद्यातन्त्रम् । बृहदाकारं उपनिषद् अस्ति
  1. Aछान्दोग्योपनिषद्
  2. Bकठोपनिषद्
  3. Cबृहदारण्यकोपनिषद्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

गद्यांश में छान्दोग्य और बृहदारण्यक दोनों उपनिषदों को अत्यन्त महत्त्वपूर्ण और दीर्घाकार कहा गया है। विकल्प (A) और (C) सही हैं, इसलिए (D)।

Q106BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106-110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – निखिलमपि संस्कृतवाङ्मयं विशेषतश्चोपनिषत् साहित्यं व्याप्तं आध्यात्मिकया भावनया । अध्यात्मविद्याप्रधानासु उपनिषत्सु संवादरूपेण अतिमनोहराः उपदेशाः समुल्लसन्ति। सर्वेषां संवादानां तात्पर्यविषयीभूतोऽर्थः आत्मानमधिकृत्य एव प्रस्तुतः । छान्दोग्योपनिषद् बृहदारण्यकोपनिषच्चेति उपनिषद्द्वयम् अतीवमहत्त्वपूर्णं दीर्घाकारञ्च । तत्र छान्दोग्योपनिषदि तृतीये भागे घोरोऽङ्गिरसः नाम्नो महर्षेः श्रीकृष्णेन ब्रह्मविद्योपार्जितेति वर्णितम्। षष्ठे च भागे उद्दालकारुणेयात् तदात्मजेन श्वेतकेतु–आरूणेयेन ब्रह्मविद्या प्राप्तिविवेचनम्। एवमुपनिषन्नाम् अध्यात्मविद्यापरमतीवोज्ज्वलं मनस आत्मनश्च अतीव शान्तिप्रदं ब्रह्मविद्यातन्त्रम् । श्वेतकेतु-आरुणेयः कस्य पुत्रः अस्ति?
  1. Aवाजश्रवसः
  2. Bउद्दालकस्य
  3. Cऋष्यशृङ्गस्य
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) उद्दालकस्य

Explanation

गद्यांश के अनुसार श्वेतकेतु आरुणेय, उद्दालक आरुणि के पुत्र हैं। अतः (B) सही है।

Q107BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106-110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – निखिलमपि संस्कृतवाङ्मयं विशेषतश्चोपनिषत् साहित्यं व्याप्तं आध्यात्मिकया भावनया । अध्यात्मविद्याप्रधानासु उपनिषत्सु संवादरूपेण अतिमनोहराः उपदेशाः समुल्लसन्ति। सर्वेषां संवादानां तात्पर्यविषयीभूतोऽर्थः आत्मानमधिकृत्य एव प्रस्तुतः । छान्दोग्योपनिषद् बृहदारण्यकोपनिषच्चेति उपनिषद्द्वयम् अतीवमहत्त्वपूर्णं दीर्घाकारञ्च । तत्र छान्दोग्योपनिषदि तृतीये भागे घोरोऽङ्गिरसः नाम्नो महर्षेः श्रीकृष्णेन ब्रह्मविद्योपार्जितेति वर्णितम्। षष्ठे च भागे उद्दालकारुणेयात् तदात्मजेन श्वेतकेतु–आरूणेयेन ब्रह्मविद्या प्राप्तिविवेचनम्। एवमुपनिषन्नाम् अध्यात्मविद्यापरमतीवोज्ज्वलं मनस आत्मनश्च अतीव शान्तिप्रदं ब्रह्मविद्यातन्त्रम् । कः महर्षिः श्रीकृष्णेन ब्रह्मविद्यां प्राप्तवान् ?
  1. Aभृगुः
  2. Bवशिष्ठः
  3. Cअङ्गिरसः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अङ्गिरसः

Explanation

गद्यांश में कहा गया है कि घोर आङ्गिरस नामक महर्षि ने श्रीकृष्ण से ब्रह्मविद्या प्राप्त की। अतः (C) सही है।

Q108BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106-110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – निखिलमपि संस्कृतवाङ्मयं विशेषतश्चोपनिषत् साहित्यं व्याप्तं आध्यात्मिकया भावनया । अध्यात्मविद्याप्रधानासु उपनिषत्सु संवादरूपेण अतिमनोहराः उपदेशाः समुल्लसन्ति। सर्वेषां संवादानां तात्पर्यविषयीभूतोऽर्थः आत्मानमधिकृत्य एव प्रस्तुतः । छान्दोग्योपनिषद् बृहदारण्यकोपनिषच्चेति उपनिषद्द्वयम् अतीवमहत्त्वपूर्णं दीर्घाकारञ्च । तत्र छान्दोग्योपनिषदि तृतीये भागे घोरोऽङ्गिरसः नाम्नो महर्षेः श्रीकृष्णेन ब्रह्मविद्योपार्जितेति वर्णितम्। षष्ठे च भागे उद्दालकारुणेयात् तदात्मजेन श्वेतकेतु–आरूणेयेन ब्रह्मविद्या प्राप्तिविवेचनम्। एवमुपनिषन्नाम् अध्यात्मविद्यापरमतीवोज्ज्वलं मनस आत्मनश्च अतीव शान्तिप्रदं ब्रह्मविद्यातन्त्रम् । मनसः आत्मनश्च अतीव शान्तिप्रदं किमस्ति ?
  1. Aजीवतन्त्रम्
  2. Bब्रह्मतन्त्रम्
  3. Cलोकतन्त्रम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) ब्रह्मतन्त्रम्

Explanation

गद्यांश के अन्तिम वाक्य में ब्रह्मविद्या के तन्त्र को मन और आत्मा के लिए अत्यन्त शान्तिदायक कहा गया है। अतः (B) सही है।

Q109BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106-110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – निखिलमपि संस्कृतवाङ्मयं विशेषतश्चोपनिषत् साहित्यं व्याप्तं आध्यात्मिकया भावनया । अध्यात्मविद्याप्रधानासु उपनिषत्सु संवादरूपेण अतिमनोहराः उपदेशाः समुल्लसन्ति। सर्वेषां संवादानां तात्पर्यविषयीभूतोऽर्थः आत्मानमधिकृत्य एव प्रस्तुतः । छान्दोग्योपनिषद् बृहदारण्यकोपनिषच्चेति उपनिषद्द्वयम् अतीवमहत्त्वपूर्णं दीर्घाकारञ्च । तत्र छान्दोग्योपनिषदि तृतीये भागे घोरोऽङ्गिरसः नाम्नो महर्षेः श्रीकृष्णेन ब्रह्मविद्योपार्जितेति वर्णितम्। षष्ठे च भागे उद्दालकारुणेयात् तदात्मजेन श्वेतकेतु–आरूणेयेन ब्रह्मविद्या प्राप्तिविवेचनम्। एवमुपनिषन्नाम् अध्यात्मविद्यापरमतीवोज्ज्वलं मनस आत्मनश्च अतीव शान्तिप्रदं ब्रह्मविद्यातन्त्रम् । अस्य गद्यांशस्य उचितः शीर्षकः कः ?
  1. Aआध्यात्मिकी भावना
  2. Bपारलौकिकी भावना
  3. Cपुनर्जन्मवादः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) आध्यात्मिकी भावना

Explanation

पूरे गद्यांश में उपनिषदों की आध्यात्मिक भावना और ब्रह्मविद्या की चर्चा है, इसलिए उचित शीर्षक ‘आध्यात्मिकी भावना’ है। अतः (A) सही है।

Q110BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 111-115 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्त्रीणां कृते शिक्षाया महती आवश्यकता एतस्मात् कारणात् वर्तते यत् ता एव समये प्राप्ते मातरो भवन्ति । यथा मातरो भवन्ति, तथैव सन्ततिर्भवति। यदि मातरोऽशिक्षिताः विद्याशून्याः कर्तव्यज्ञानहीनाश्च सन्ति, तर्हि पुत्राः पुत्र्यश्च तथैवाविद्याग्रस्ताः कुशलतारहिताश्च भविष्यन्ति । यदि नार्यः शिक्षिताः सन्ति, तर्हि ताः स्वपुत्राणां पालनं रक्षणं शिक्षणादिकं च सम्यक्तया करिष्यन्ति, एवं तासां सन्ततिः विद्यायुक्ता हृष्टा पुष्टा सद्गुणोपेता च भविष्यति । अतएव महानिर्वाण तन्त्रेऽप्युक्तमस्ति “कन्याऽप्येवं लालनीया शिक्षणीया प्रयत्नतः” विवाहे संजाते कन्याः गृहस्थाश्रमं प्रविशन्ति । यदि पुरुषो विद्वान् स्त्री च विद्याशून्या भवति तर्हि दाम्पत्यजीवनं सुखकरं न भवति। विद्यायाभावात् स्त्री स्वकीयं कर्तव्यं न जानाति, अतएव बहवो रोगा व्याधयश्च तत्र स्थानं कुर्वन्ति । अतः स्त्रीणामपि शिक्षा पुत्राणां शिक्षावदेष आवश्यकी वर्तते। स्त्रियो मातृशक्तेः प्रतीकभूताः सन्ति, अतस्तासां सदा सम्मानः करणीयः। यस्मिन् देशे समाजे च स्त्रीणामादरो भवति, स देशः समाजश्चोन्नतिं प्राप्नुतः । उक्तं च मनुना– “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः”।। ‘‘यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः’’ - केन उक्तमस्ति ?
  1. Aमनुना
  2. Bयाज्ञवल्क्येन
  3. Cनारदेन
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) मनुना

Explanation

गद्यांश के अन्त में लिखा है ‘उक्तं च मनुना’, अर्थात् यह वचन मनु का है। अतः (A) सही है।

Q111BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 111-115 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्त्रीणां कृते शिक्षाया महती आवश्यकता एतस्मात् कारणात् वर्तते यत् ता एव समये प्राप्ते मातरो भवन्ति । यथा मातरो भवन्ति, तथैव सन्ततिर्भवति। यदि मातरोऽशिक्षिताः विद्याशून्याः कर्तव्यज्ञानहीनाश्च सन्ति, तर्हि पुत्राः पुत्र्यश्च तथैवाविद्याग्रस्ताः कुशलतारहिताश्च भविष्यन्ति । यदि नार्यः शिक्षिताः सन्ति, तर्हि ताः स्वपुत्राणां पालनं रक्षणं शिक्षणादिकं च सम्यक्तया करिष्यन्ति, एवं तासां सन्ततिः विद्यायुक्ता हृष्टा पुष्टा सद्गुणोपेता च भविष्यति । अतएव महानिर्वाण तन्त्रेऽप्युक्तमस्ति “कन्याऽप्येवं लालनीया शिक्षणीया प्रयत्नतः” विवाहे संजाते कन्याः गृहस्थाश्रमं प्रविशन्ति । यदि पुरुषो विद्वान् स्त्री च विद्याशून्या भवति तर्हि दाम्पत्यजीवनं सुखकरं न भवति। विद्यायाभावात् स्त्री स्वकीयं कर्तव्यं न जानाति, अतएव बहवो रोगा व्याधयश्च तत्र स्थानं कुर्वन्ति । अतः स्त्रीणामपि शिक्षा पुत्राणां शिक्षावदेष आवश्यकी वर्तते। स्त्रियो मातृशक्तेः प्रतीकभूताः सन्ति, अतस्तासां सदा सम्मानः करणीयः। यस्मिन् देशे समाजे च स्त्रीणामादरो भवति, स देशः समाजश्चोन्नतिं प्राप्नुतः । उक्तं च मनुना– “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः”।। समाजस्य उन्नतये किमावश्यकम् अस्ति ?
  1. Aबन्धुत्वराहित्यम्
  2. Bस्त्रीणामादरम्
  3. Cधनापचयनम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) स्त्रीणामादरम्

Explanation

गद्यांश के अनुसार जिस देश और समाज में स्त्रियों का आदर होता है, वह उन्नति पाता है। अतः (B) सही है।

Q112BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 111-115 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्त्रीणां कृते शिक्षाया महती आवश्यकता एतस्मात् कारणात् वर्तते यत् ता एव समये प्राप्ते मातरो भवन्ति । यथा मातरो भवन्ति, तथैव सन्ततिर्भवति। यदि मातरोऽशिक्षिताः विद्याशून्याः कर्तव्यज्ञानहीनाश्च सन्ति, तर्हि पुत्राः पुत्र्यश्च तथैवाविद्याग्रस्ताः कुशलतारहिताश्च भविष्यन्ति । यदि नार्यः शिक्षिताः सन्ति, तर्हि ताः स्वपुत्राणां पालनं रक्षणं शिक्षणादिकं च सम्यक्तया करिष्यन्ति, एवं तासां सन्ततिः विद्यायुक्ता हृष्टा पुष्टा सद्गुणोपेता च भविष्यति । अतएव महानिर्वाण तन्त्रेऽप्युक्तमस्ति “कन्याऽप्येवं लालनीया शिक्षणीया प्रयत्नतः” विवाहे संजाते कन्याः गृहस्थाश्रमं प्रविशन्ति । यदि पुरुषो विद्वान् स्त्री च विद्याशून्या भवति तर्हि दाम्पत्यजीवनं सुखकरं न भवति। विद्यायाभावात् स्त्री स्वकीयं कर्तव्यं न जानाति, अतएव बहवो रोगा व्याधयश्च तत्र स्थानं कुर्वन्ति । अतः स्त्रीणामपि शिक्षा पुत्राणां शिक्षावदेष आवश्यकी वर्तते। स्त्रियो मातृशक्तेः प्रतीकभूताः सन्ति, अतस्तासां सदा सम्मानः करणीयः। यस्मिन् देशे समाजे च स्त्रीणामादरो भवति, स देशः समाजश्चोन्नतिं प्राप्नुतः । उक्तं च मनुना– “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः”।। दाम्पत्य जीवनस्य कृते किमावश्यकम् ?
  1. Aऐश्वर्यम्
  2. Bधनम्
  3. Cविद्या
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) विद्या

Explanation

गद्यांश में कहा है कि पुरुष विद्वान् हो और स्त्री विद्याहीन हो तो दाम्पत्य जीवन सुखकर नहीं होता; अतः दोनों के लिए विद्या आवश्यक है। उत्तर (C)।

Q113BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 111-115 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्त्रीणां कृते शिक्षाया महती आवश्यकता एतस्मात् कारणात् वर्तते यत् ता एव समये प्राप्ते मातरो भवन्ति । यथा मातरो भवन्ति, तथैव सन्ततिर्भवति। यदि मातरोऽशिक्षिताः विद्याशून्याः कर्तव्यज्ञानहीनाश्च सन्ति, तर्हि पुत्राः पुत्र्यश्च तथैवाविद्याग्रस्ताः कुशलतारहिताश्च भविष्यन्ति । यदि नार्यः शिक्षिताः सन्ति, तर्हि ताः स्वपुत्राणां पालनं रक्षणं शिक्षणादिकं च सम्यक्तया करिष्यन्ति, एवं तासां सन्ततिः विद्यायुक्ता हृष्टा पुष्टा सद्गुणोपेता च भविष्यति । अतएव महानिर्वाण तन्त्रेऽप्युक्तमस्ति “कन्याऽप्येवं लालनीया शिक्षणीया प्रयत्नतः” विवाहे संजाते कन्याः गृहस्थाश्रमं प्रविशन्ति । यदि पुरुषो विद्वान् स्त्री च विद्याशून्या भवति तर्हि दाम्पत्यजीवनं सुखकरं न भवति। विद्यायाभावात् स्त्री स्वकीयं कर्तव्यं न जानाति, अतएव बहवो रोगा व्याधयश्च तत्र स्थानं कुर्वन्ति । अतः स्त्रीणामपि शिक्षा पुत्राणां शिक्षावदेष आवश्यकी वर्तते। स्त्रियो मातृशक्तेः प्रतीकभूताः सन्ति, अतस्तासां सदा सम्मानः करणीयः। यस्मिन् देशे समाजे च स्त्रीणामादरो भवति, स देशः समाजश्चोन्नतिं प्राप्नुतः । उक्तं च मनुना– “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः”।। मातृशक्तेः प्रतीकभूताः काः ?
  1. Aप्रकृतिः
  2. Bदेवताः
  3. Cस्त्रियः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) स्त्रियः

Explanation

गद्यांश में कहा गया है ‘स्त्रियो मातृशक्तेः प्रतीकभूताः सन्ति’। अतः (C) सही है।

Q114BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 111-115 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्त्रीणां कृते शिक्षाया महती आवश्यकता एतस्मात् कारणात् वर्तते यत् ता एव समये प्राप्ते मातरो भवन्ति । यथा मातरो भवन्ति, तथैव सन्ततिर्भवति। यदि मातरोऽशिक्षिताः विद्याशून्याः कर्तव्यज्ञानहीनाश्च सन्ति, तर्हि पुत्राः पुत्र्यश्च तथैवाविद्याग्रस्ताः कुशलतारहिताश्च भविष्यन्ति । यदि नार्यः शिक्षिताः सन्ति, तर्हि ताः स्वपुत्राणां पालनं रक्षणं शिक्षणादिकं च सम्यक्तया करिष्यन्ति, एवं तासां सन्ततिः विद्यायुक्ता हृष्टा पुष्टा सद्गुणोपेता च भविष्यति । अतएव महानिर्वाण तन्त्रेऽप्युक्तमस्ति “कन्याऽप्येवं लालनीया शिक्षणीया प्रयत्नतः” विवाहे संजाते कन्याः गृहस्थाश्रमं प्रविशन्ति । यदि पुरुषो विद्वान् स्त्री च विद्याशून्या भवति तर्हि दाम्पत्यजीवनं सुखकरं न भवति। विद्यायाभावात् स्त्री स्वकीयं कर्तव्यं न जानाति, अतएव बहवो रोगा व्याधयश्च तत्र स्थानं कुर्वन्ति । अतः स्त्रीणामपि शिक्षा पुत्राणां शिक्षावदेष आवश्यकी वर्तते। स्त्रियो मातृशक्तेः प्रतीकभूताः सन्ति, अतस्तासां सदा सम्मानः करणीयः। यस्मिन् देशे समाजे च स्त्रीणामादरो भवति, स देशः समाजश्चोन्नतिं प्राप्नुतः । उक्तं च मनुना– “यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः”।। गद्यांशस्य उपयुक्तः शीर्षकः कोऽस्ति ?
  1. Aस्त्रीशिक्षायाः आवश्यकता
  2. Bपुरुषशिक्षायाः महत्त्वम्
  3. Cसमाजविकासः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) स्त्रीशिक्षायाः आवश्यकता

Explanation

पूरा गद्यांश स्त्रियों की शिक्षा की आवश्यकता पर केन्द्रित है, इसलिए उचित शीर्षक (A) है।

Q115BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 116-120 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – यत् सर्वलोकहित सम्पादने प्रभवति, सर्वस्य च जगतः सुखभावहति, समाजस्य च संरक्षणं विदधाति, तत् सत्यम्। दार्शनिकदृष्ट्या यद् वस्तु शाश्वत रूपेण स्थायि अविनश्वरं च तत् सत्यम् । यत्र देशकालादिभेदेऽपि न वैपरीत्यं परिवर्तन क्षमत्वं वा तत् सत्यमिति । तथाविध विवेचनया जगति ब्रह्मैव सत्यम् इति दर्शनविद्भिः संस्थाप्यते । अत्र दार्शनिकं सत्यं न विवक्षितम्, इति लौकिक सत्यमेव विव्रियते। यद् वस्तु येन रूपेण विद्यते, तस्य तेनैव रूपेण प्रकाशनं विवरणम् अभिधानं च सत्यम् इत्यनेनाभिप्रेतम्। धर्मस्य मूलं सत्यम् । सत्यमेव धर्मः । नहि धर्मः सत्याद् अतिरिच्यते । सत्यं ज्योतिः, सत्यमेव जीवनं द्योतयति ज्वलयति च। सत्यं ब्रह्मणस्तत्त्वम् । अतएव ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ इति वेदान्तविद्भिःरुदीर्यते। ब्रह्मैव सत्यं, सत्यं च ब्रह्मात्मकम् इति सुकरं वक्तुम्। अतएव ईश्वरस्य स्वस्य निर्देशात्मके सच्चिदानन्दशब्दे सत् शब्दः प्राङ् निर्दिश्यते । छान्दोऽग्योपनिषदि बृहदारण्यकोपनिषदि च सत्यमेव ब्रह्मेति प्रतिपाद्यते तदेव च जिज्ञासितव्यम्। सत्यं ब्रह्मेति, सत्यं ह्येव ब्रह्म। बृहदारकारोपनिषद् 5/4/2 सत्यं त्वेव विजिज्ञासितव्यम् । छान्दोग्योपनिषद् 7/16/2 सत्यं किमस्ति ?
  1. Aकामस्यमूलम्
  2. Bअर्थस्यमूलम्
  3. Cधर्मस्यमूलम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) धर्मस्यमूलम्

Explanation

गद्यांश में स्पष्ट लिखा है ‘धर्मस्य मूलं सत्यम्’। अतः (C) सही है।

Q116BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 116-120 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – यत् सर्वलोकहित सम्पादने प्रभवति, सर्वस्य च जगतः सुखभावहति, समाजस्य च संरक्षणं विदधाति, तत् सत्यम्। दार्शनिकदृष्ट्या यद् वस्तु शाश्वत रूपेण स्थायि अविनश्वरं च तत् सत्यम् । यत्र देशकालादिभेदेऽपि न वैपरीत्यं परिवर्तन क्षमत्वं वा तत् सत्यमिति । तथाविध विवेचनया जगति ब्रह्मैव सत्यम् इति दर्शनविद्भिः संस्थाप्यते । अत्र दार्शनिकं सत्यं न विवक्षितम्, इति लौकिक सत्यमेव विव्रियते। यद् वस्तु येन रूपेण विद्यते, तस्य तेनैव रूपेण प्रकाशनं विवरणम् अभिधानं च सत्यम् इत्यनेनाभिप्रेतम्। धर्मस्य मूलं सत्यम् । सत्यमेव धर्मः । नहि धर्मः सत्याद् अतिरिच्यते । सत्यं ज्योतिः, सत्यमेव जीवनं द्योतयति ज्वलयति च। सत्यं ब्रह्मणस्तत्त्वम् । अतएव ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ इति वेदान्तविद्भिःरुदीर्यते। ब्रह्मैव सत्यं, सत्यं च ब्रह्मात्मकम् इति सुकरं वक्तुम्। अतएव ईश्वरस्य स्वस्य निर्देशात्मके सच्चिदानन्दशब्दे सत् शब्दः प्राङ् निर्दिश्यते । छान्दोऽग्योपनिषदि बृहदारण्यकोपनिषदि च सत्यमेव ब्रह्मेति प्रतिपाद्यते तदेव च जिज्ञासितव्यम्। सत्यं ब्रह्मेति, सत्यं ह्येव ब्रह्म। बृहदारकारोपनिषद् 5/4/2 सत्यं त्वेव विजिज्ञासितव्यम् । छान्दोग्योपनिषद् 7/16/2 जगति सर्वविधायकं किमस्ति ?
  1. Aऐश्वर्यम्
  2. Bसत्यम्
  3. Cअविद्या
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) सत्यम्

Explanation

गद्यांश के अनुसार जो सब लोकों का हित करता है, जगत् को सुख देता और समाज की रक्षा करता है, वही सत्य है। अतः (B) सही है।

Q117BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 116-120 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – यत् सर्वलोकहित सम्पादने प्रभवति, सर्वस्य च जगतः सुखभावहति, समाजस्य च संरक्षणं विदधाति, तत् सत्यम्। दार्शनिकदृष्ट्या यद् वस्तु शाश्वत रूपेण स्थायि अविनश्वरं च तत् सत्यम् । यत्र देशकालादिभेदेऽपि न वैपरीत्यं परिवर्तन क्षमत्वं वा तत् सत्यमिति । तथाविध विवेचनया जगति ब्रह्मैव सत्यम् इति दर्शनविद्भिः संस्थाप्यते । अत्र दार्शनिकं सत्यं न विवक्षितम्, इति लौकिक सत्यमेव विव्रियते। यद् वस्तु येन रूपेण विद्यते, तस्य तेनैव रूपेण प्रकाशनं विवरणम् अभिधानं च सत्यम् इत्यनेनाभिप्रेतम्। धर्मस्य मूलं सत्यम् । सत्यमेव धर्मः । नहि धर्मः सत्याद् अतिरिच्यते । सत्यं ज्योतिः, सत्यमेव जीवनं द्योतयति ज्वलयति च। सत्यं ब्रह्मणस्तत्त्वम् । अतएव ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ इति वेदान्तविद्भिःरुदीर्यते। ब्रह्मैव सत्यं, सत्यं च ब्रह्मात्मकम् इति सुकरं वक्तुम्। अतएव ईश्वरस्य स्वस्य निर्देशात्मके सच्चिदानन्दशब्दे सत् शब्दः प्राङ् निर्दिश्यते । छान्दोऽग्योपनिषदि बृहदारण्यकोपनिषदि च सत्यमेव ब्रह्मेति प्रतिपाद्यते तदेव च जिज्ञासितव्यम्। सत्यं ब्रह्मेति, सत्यं ह्येव ब्रह्म। बृहदारकारोपनिषद् 5/4/2 सत्यं त्वेव विजिज्ञासितव्यम् । छान्दोग्योपनिषद् 7/16/2 ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ - केषां उक्तिः वर्तते ?
  1. Aवेदान्तविदाम्
  2. Bयोगिनाम्
  3. Cमीमांसकानाम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) वेदान्तविदाम्

Explanation

गद्यांश में कहा गया है कि ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ वेदान्त जानने वाले (वेदान्तविद्) कहते हैं। अतः (A) सही है।

Q118BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 116-120 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – यत् सर्वलोकहित सम्पादने प्रभवति, सर्वस्य च जगतः सुखभावहति, समाजस्य च संरक्षणं विदधाति, तत् सत्यम्। दार्शनिकदृष्ट्या यद् वस्तु शाश्वत रूपेण स्थायि अविनश्वरं च तत् सत्यम् । यत्र देशकालादिभेदेऽपि न वैपरीत्यं परिवर्तन क्षमत्वं वा तत् सत्यमिति । तथाविध विवेचनया जगति ब्रह्मैव सत्यम् इति दर्शनविद्भिः संस्थाप्यते । अत्र दार्शनिकं सत्यं न विवक्षितम्, इति लौकिक सत्यमेव विव्रियते। यद् वस्तु येन रूपेण विद्यते, तस्य तेनैव रूपेण प्रकाशनं विवरणम् अभिधानं च सत्यम् इत्यनेनाभिप्रेतम्। धर्मस्य मूलं सत्यम् । सत्यमेव धर्मः । नहि धर्मः सत्याद् अतिरिच्यते । सत्यं ज्योतिः, सत्यमेव जीवनं द्योतयति ज्वलयति च। सत्यं ब्रह्मणस्तत्त्वम् । अतएव ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ इति वेदान्तविद्भिःरुदीर्यते। ब्रह्मैव सत्यं, सत्यं च ब्रह्मात्मकम् इति सुकरं वक्तुम्। अतएव ईश्वरस्य स्वस्य निर्देशात्मके सच्चिदानन्दशब्दे सत् शब्दः प्राङ् निर्दिश्यते । छान्दोऽग्योपनिषदि बृहदारण्यकोपनिषदि च सत्यमेव ब्रह्मेति प्रतिपाद्यते तदेव च जिज्ञासितव्यम्। सत्यं ब्रह्मेति, सत्यं ह्येव ब्रह्म। बृहदारकारोपनिषद् 5/4/2 सत्यं त्वेव विजिज्ञासितव्यम् । छान्दोग्योपनिषद् 7/16/2 समाजस्य संरक्षणं यद् विदधाति तत् अस्ति
  1. Aसत्यम्
  2. Bअर्थम्
  3. Cकामम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) सत्यम्

Explanation

गद्यांश के आरम्भ में कहा है कि जो समाज का संरक्षण करता है वह सत्य है। अतः (A) सही है।

Q119BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 116-120 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – यत् सर्वलोकहित सम्पादने प्रभवति, सर्वस्य च जगतः सुखभावहति, समाजस्य च संरक्षणं विदधाति, तत् सत्यम्। दार्शनिकदृष्ट्या यद् वस्तु शाश्वत रूपेण स्थायि अविनश्वरं च तत् सत्यम् । यत्र देशकालादिभेदेऽपि न वैपरीत्यं परिवर्तन क्षमत्वं वा तत् सत्यमिति । तथाविध विवेचनया जगति ब्रह्मैव सत्यम् इति दर्शनविद्भिः संस्थाप्यते । अत्र दार्शनिकं सत्यं न विवक्षितम्, इति लौकिक सत्यमेव विव्रियते। यद् वस्तु येन रूपेण विद्यते, तस्य तेनैव रूपेण प्रकाशनं विवरणम् अभिधानं च सत्यम् इत्यनेनाभिप्रेतम्। धर्मस्य मूलं सत्यम् । सत्यमेव धर्मः । नहि धर्मः सत्याद् अतिरिच्यते । सत्यं ज्योतिः, सत्यमेव जीवनं द्योतयति ज्वलयति च। सत्यं ब्रह्मणस्तत्त्वम् । अतएव ‘ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या’ इति वेदान्तविद्भिःरुदीर्यते। ब्रह्मैव सत्यं, सत्यं च ब्रह्मात्मकम् इति सुकरं वक्तुम्। अतएव ईश्वरस्य स्वस्य निर्देशात्मके सच्चिदानन्दशब्दे सत् शब्दः प्राङ् निर्दिश्यते । छान्दोऽग्योपनिषदि बृहदारण्यकोपनिषदि च सत्यमेव ब्रह्मेति प्रतिपाद्यते तदेव च जिज्ञासितव्यम्। सत्यं ब्रह्मेति, सत्यं ह्येव ब्रह्म। बृहदारकारोपनिषद् 5/4/2 सत्यं त्वेव विजिज्ञासितव्यम् । छान्दोग्योपनिषद् 7/16/2 सत्यं जनं कस्मात् रक्षति ?
  1. Aदुःखात्
  2. Bपापात्
  3. Cभयात्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

गद्यांश में सत्य को समाज का संरक्षक कहा गया है, पर दुःख, पाप या भय से रक्षा करने की बात नहीं कही गई। इसलिए कोई भी विकल्प उपयुक्त नहीं, उत्तर (E)।

Q120BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । उत्कृष्टं प्रजातन्त्रशासनमस्ति
  1. Aराजाश्रितम्
  2. Bस्वराज्यसंवलितम्
  3. Cअनुकम्पाश्रितम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) स्वराज्यसंवलितम्

Explanation

गद्यांश के अनुसार वही प्रजातन्त्र शासन उत्कृष्ट है जो स्वराज्य से युक्त (स्वराज्यसंवलित) हो। अतः (B) सही है।

Q121BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । ‘अर्थशास्त्रम्’ कस्याः नीतेः तन्त्ररूपेण ज्ञायते ?
  1. Aधर्मनीतेः तन्त्रम्
  2. Bअर्थनीतेः तन्त्रम्
  3. Cराजनीतेः तन्त्रम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) राजनीतेः तन्त्रम्

Explanation

गद्यांश में अर्थशास्त्र को ‘राजनीतितन्त्रम्’ कहा गया है। अतः (C) सही है।

Q122BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । कौटिल्येन कस्य वंशस्य शासनम् उच्छेदितम् ?
  1. Aगुप्तवंशस्य शासनम्
  2. Bनन्दवंशस्य शासनम्
  3. Cमौर्यवंशस्य शासनम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) नन्दवंशस्य शासनम्

Explanation

गद्यांश के अनुसार कौटिल्य (चाणक्य) ने नन्दवंश के शासन का उच्छेद करके चन्द्रगुप्त को राजा बनाया। अतः (B) सही है।

Q123BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । स्वराष्ट्रियजनैः प्रवर्तितं राज्यं किं कथ्यते ?
  1. Aस्वराज्यम्
  2. Bस्वराष्ट्रम्
  3. Cस्वदेशः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) स्वराज्यम्

Explanation

गद्यांश में कहा है कि अपने राष्ट्र की प्रजा द्वारा चलाया गया राज्य ‘स्वराज्य’ पद से कहा जाता है। अतः (A) सही है।

Q124BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । स्वराज्यमस्ति
  1. Aराष्ट्रस्य अपकर्षाधायकम् तत्त्वम्
  2. Bराष्ट्रस्य परमोत्कर्षाधायकम् तत्त्वम्
  3. Cराष्ट्रस्य उत्कर्षापकर्षाधायक तत्त्वम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

गद्यांश के अनुसार स्वराज्य राष्ट्र का परमोत्कर्ष करने वाला तत्त्व है। परन्तु विकल्प (B) में शब्द ‘परमोत्कर्षाधायकम्’ छपा है जबकि गद्यांश में ‘परमोत्कर्षधायकम्’ है, इसलिए आधिकारिक कुंजी में कोई भी उपयुक्त नहीं (E) दिया गया है।

Q125BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘आवाम्’ कस्य शब्दस्य संस्कृतरूपमस्ति ?
  1. Aयुष्मद्
  2. Bअदस्
  3. Cअस्मद्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अस्मद्

Explanation

‘आवाम्’ अस्मद् शब्द का प्रथमा/द्वितीया द्विवचन रूप है। अतः (C) सही है।

Q126BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘अधिगोपम्’ इति सामासिक पदस्य अलौकिकः विग्रह वर्तते।
  1. Aगोपा ङस् अधि
  2. Bगोपा सु अधि
  3. Cगोपा ङि अधि
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) गोपा ङि अधि

Explanation

‘अधिगोपम्’ अव्ययीभाव समास है, जिसका अर्थ है गोप में या गोप के विषय में। इसका अलौकिक विग्रह सप्तमी ङि के साथ ‘गोपा ङि अधि’ होता है। अतः (C) सही है।

Q127BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘आशिषि नाथः’ इति सूत्रेण का विभक्तिः प्रयुज्यते ?
  1. Aपञ्चमी
  2. Bचतुर्थी
  3. Cषष्ठी
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

Note: the official key gives (E); by Panini 2.3.55 the sutra prescribes the genitive (shashthi), i.e. option (C). आधिकारिक कुंजी में उत्तर (E) दिया गया है।

Q128BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘गो’ शब्दस्य द्वितीया विभक्ति बहुवचनस्य रूपमस्ति
  1. Aगाः
  2. Bगौः
  3. Cगोः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) गाः

Explanation

गो शब्द का द्वितीया बहुवचन रूप ‘गाः’ होता है। अतः (A) सही है।

Q129BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कर्मवाच्ये कर्मणः प्रयोगः कस्यां विभक्तौ भवति ?
  1. Aद्वितीयायाम्
  2. Bतृतीयायाम्
  3. Cप्रथमायाम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) प्रथमायाम्

Explanation

कर्मवाच्य में कर्म अनुक्त से उक्त हो जाता है और उसमें प्रथमा विभक्ति होती है। अतः (C) सही है।

Q130BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘भू’ धातोः लङ् लकारस्य मध्यम पुरुषस्य बहुवचन रूपमस्ति
  1. Aअभवत्
  2. Bअभवत
  3. Cअभवः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अभवत

Explanation

भू धातु के लङ् लकार में मध्यम पुरुष बहुवचन रूप ‘अभवत’ होता है (अभवम्, अभवः, अभवत् आदि अन्य रूप हैं)। अतः (B) सही है।

Q131BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘रूपवद्भार्यः’ इत्यस्मिन् पदे कः समासः अस्ति ?
  1. Aबहुव्रीहिः
  2. Bअव्ययीभावः
  3. Cतत्पुरुषः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) बहुव्रीहिः

Explanation

‘रूपवती भार्या यस्य सः’ इस विग्रह से यह अन्य पदार्थ प्रधान बहुव्रीहि समास है। अतः (A) सही है।

Q132BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
गुण संज्ञा विधायकं सूत्रमस्ति
  1. Aअदेङ् गुणः
  2. Bआद् गुणः
  3. Cगुणो यङ्लुकोः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अदेङ् गुणः

Explanation

गुण संज्ञा करने वाला पाणिनि का सूत्र ‘अदेङ् गुणः’ (1.1.2) है। ‘आद् गुणः’ सन्धि का विधान करने वाला सूत्र है। अतः (A) सही है।

Q133BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘राजन्’ शब्दस्य द्वितीयाविभक्तेः बहुवचन रूपमस्ति
  1. Aराजानम्
  2. Bराज्ञः
  3. Cराज्ञानः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) राज्ञः

Explanation

राजन् शब्द का द्वितीया बहुवचन ‘राज्ञः’ होता है (राजानम् द्वितीया एकवचन है)। अतः (B) सही है।

Q134BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
अवर्णं कतिभेदात्मकमस्ति ?
  1. Aषोडश
  2. Bद्वादश
  3. Cअष्टादश
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अष्टादश

Explanation

अवर्ण (अ) के ह्रस्व, दीर्घ और प्लुत तीन भेद हैं; प्रत्येक के उदात्त, अनुदात्त, स्वरित तथा अनुनासिक-अननुनासिक भेद से 3×3×2 = 18 भेद होते हैं। अतः (C) सही है।

Q135BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘दा’ धातोः लट्लकारस्य प्रथम पुरुषस्य बहुवचनस्य रूपमस्ति
  1. Aददति
  2. Bददाति
  3. Cददन्ति
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) ददति

Explanation

दा धातु (जुहोत्यादि गण) के लट् प्रथम पुरुष बहुवचन में अभ्यस्त संज्ञा के कारण ‘ददति’ रूप बनता है। अतः (A) सही है।

Q136BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘यय्’ प्रत्याहारे कः वर्णः न परिगण्यते ?
  1. Aर
  2. Bव
  3. Cह
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) ह

Explanation

यय् प्रत्याहार में य से लेकर प तक के वर्ण आते हैं; इसमें र और व हैं पर ‘ह’ नहीं है। अतः (C) सही है।

Q137BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘कृष्णश्रितः’ इति सामासिकपदस्य लौकिकः विग्रहः अस्ति
  1. Aकृष्णेन श्रितः
  2. Bकृष्णाय श्रितः
  3. Cकृष्णं श्रित
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

‘कृष्णश्रितः’ द्वितीया तत्पुरुष है और उसका शुद्ध विग्रह ‘कृष्णं श्रितः’ है। विकल्प (C) में अन्त का विसर्ग छपा नहीं है, इसलिए आधिकारिक कुंजी में कोई भी उपयुक्त नहीं (E) माना गया है।

Q138BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘कारके’ कीदृशं सूत्रं वर्तते ?
  1. Aविधिसूत्रम्
  2. Bअधिकार सूत्रम्
  3. Cपरिभाषा सूत्रम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अधिकार सूत्रम्

Explanation

‘कारके’ (1.4.23) अधिकार सूत्र है, जो आगे के सूत्रों में अनुवृत्त होकर कारक संज्ञाओं का अधिकार करता है। अतः (B) सही है।

Q139BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘हा’ योगे का विभक्तिः प्रयुज्यते ?
  1. Aद्वितीया
  2. Bप्रथमा
  3. Cतृतीया
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) द्वितीया

Explanation

आधिकारिक कुंजी के अनुसार ‘हा’ (खेद सूचक अव्यय) के योग में द्वितीया विभक्ति होती है। अतः (A)।

Q140BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘लभ्’ धातोः लट्लकारस्य उत्तमपुरुषस्य एकवचनरूपमस्ति
  1. Aलभे
  2. Bलभै
  3. Cलेभे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) लभे

Explanation

लभ् आत्मनेपदी धातु है; लट् लकार उत्तम पुरुष एकवचन में ‘लभे’ बनता है (लेभे लिट् का रूप है)। अतः (A) सही है।

Q141BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वृद्धिसन्धि विधायकं सूत्रमस्ति
  1. Aवृद्धिरेचि
  2. Bवृद्धिरादैच्
  3. Cवृद्भ्यः स्यस्नोः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) वृद्धिरेचि

Explanation

वृद्धि सन्धि का विधान ‘वृद्धिरेचि’ (6.1.88) सूत्र करता है; ‘वृद्धिरादैच्’ वृद्धि संज्ञा का सूत्र है। अतः (A) सही है।

Q142BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘ईषत्स्पृष्टम्’ केषां वर्णानाम् आभ्यन्तरप्रयत्नम् अस्ति ?
  1. Aअन्तःस्थवर्णानाम्
  2. Bस्पर्शवर्णानाम्
  3. Cऊष्मवर्णानाम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अन्तःस्थवर्णानाम्

Explanation

अन्तःस्थ वर्णों (य, र, ल, व) का आभ्यन्तर प्रयत्न ‘ईषत्स्पृष्ट’ होता है; स्पर्श वर्णों का स्पृष्ट और ऊष्म वर्णों का ईषद्विवृत। अतः (A) सही है।

Q143BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
संयोग संज्ञाविधायकं सूत्रमस्ति
  1. Aसंयोगादेरातो
  2. Bहलोऽनन्तरा संयोगः
  3. Cसंयोगे गुरु
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

संयोग संज्ञा का सूत्र ‘हलोऽनन्तराः संयोगः’ (1.1.7) है, पर विकल्प (B) में ‘अनन्तरा’ (विसर्ग रहित) छपा है। इसलिए आधिकारिक कुंजी में कोई भी उपयुक्त नहीं (E) है।

Q144BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘पराजेरसोढः’’ इति सूत्रेण किं भवति ?
  1. Aअपादानसंज्ञा
  2. Bसम्प्रदानसंज्ञा
  3. Cअधिकरणसंज्ञा
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अपादानसंज्ञा

Explanation

‘पराजेरसोढः’ (1.4.26) सूत्र से परा+जि धातु के योग में असह्य (जिससे हार हो) की अपादान संज्ञा होती है। अतः (A) सही है।

Q145BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘वारिणी’ शब्दस्य का विभक्तिरस्ति ?
  1. Aद्वितीया
  2. Bप्रथमा
  3. Cतृतीया
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

‘वारिणी’ वारि शब्द का नपुंसकलिंग द्विवचन रूप है, जो प्रथमा और द्वितीया दोनों में होता है। इसलिए (A) और (B) सही हैं और उत्तर (D) है।

Q146BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
पाणिनीय माहेश्वरसूत्रेषु स्वरबोधकानां सूत्राणां संख्या का अस्ति ?
  1. Aपञ्च
  2. Bचतस्रः
  3. Cषड्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) चतस्रः

Explanation

स्वरों वाले सूत्र चार हैं: अइउण्, ऋऌक्, एओङ्, ऐऔच्। अतः संख्या चार (चतस्रः) है और (B) सही है।

Q147BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘ते’ अस्ति
  1. A‘तत्’ शब्दस्य नपुंसकलिंग-प्रथमा-द्विवचन-रूपम्
  2. B‘तत्’ शब्दस्य स्त्रीलिङ्ग-प्रथमा-द्विवचन-रूपम्
  3. C‘तत्’ शब्दस्य पुल्लिंग-प्रथमा-द्विवचन-रूपम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

‘ते’ तद् शब्द का तीनों लिंगों में प्रथमा द्विवचन रूप हो सकता है (ते बालकौ, ते बालिके, ते कुले)। इसलिए (A), (B), (C) सभी सही हैं और उत्तर (D) है।

Q148BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘साधवे’ शब्दरूपे साधु शब्दस्य के विभक्ति वचने प्रयुक्ते स्तः ?
  1. Aषष्ठी एकवचनम्
  2. Bसप्तमी एकवचनम्
  3. Cचतुर्थी एकवचनम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) चतुर्थी एकवचनम्

Explanation

साधु शब्द के चतुर्थी एकवचन का रूप ‘साधवे’ है। अतः (C) सही है।

Q149BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘गवां गोषु वा कृष्णा बहुक्षीरा’’- इति वाक्यं कस्य सूत्रस्य उदाहरणमस्ति ?
  1. Aषष्ठी हेतु प्रयोगे
  2. Bयस्य च भावेन भावलक्षणम्
  3. Cयतश्च निर्धारणम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) यतश्च निर्धारणम्

Explanation

बहुत में से एक की जाति, गुण या क्रिया द्वारा छाँटने को निर्धारण कहते हैं; ‘यतश्च निर्धारणम्’ (2.3.41) से यहाँ षष्ठी या सप्तमी होती है। अतः (C) सही है।

Practise it as a real test

Reading answers is not the same as solving under time pressure. Attempt BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8 — Previous Year Paper online with the real 150-minute timer and marking scheme to get your score and all-India rank, or browse the other tests in the BPSC TRE Sanskrit (Class 6-8) Mock Test & PYQ.