UTpaper

Free mock tests & test series

BPSC TRE · Topic-wise previous year questions

Sanskrit Previous Year Questions (page 3)

399 Sanskrit questions asked in BPSC TRE previous year papers, each with the correct answer and explanation. Read them free on UTpaper, or attempt the full papers as timed online tests.

  • 399 questions
  • Official answer key
  • Free
Attempt BPSC TRE papers →
Q101BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘दण्डनीतिरेका विद्या’ इति के स्वीकुर्वन्ति?
  1. Aमानवाः
  2. Bऔशनसाः
  3. Cबार्हस्पत्याः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) औशनसाः

Explanation

कौटिल्य के अर्थशास्त्र के अनुसार औशनस (शुक्राचार्य के अनुयायी) "दण्डनीति ही एकमात्र विद्या है" मानते हैं। उत्तर (B)।

Q102BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
कौटिल्यमते कति विद्याः सन्ति?
  1. Aद्वे
  2. Bतिस्रः
  3. Cचतस्रः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) चतस्रः

Explanation

कौटिल्य के मत में आन्वीक्षिकी, त्रयी, वार्ता और दण्डनीति ये चार विद्याएँ हैं। उत्तर (C) चतस्रः।

Q103BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
बार्हस्पत्या अधोऽङ्कितासु कां विद्यां स्वीकुर्वन्ति? कौटिल्य-अर्थशास्त्रानुसारमुत्तरयत—
  1. Aआन्वीक्षिकीम्
  2. Bत्रयीम्
  3. Cसांख्यम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

बार्हस्पत्य वार्ता और दण्डनीति ये दो विद्याएँ मानते हैं। ये दोनों दिए गए विकल्पों में नहीं हैं, इसलिए (E)।

Q104BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
उत्तररामचरिते कति अङ्काः सन्ति?
  1. Aपञ्च
  2. Bषट्
  3. Cसप्त
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) सप्त

Explanation

भवभूति के उत्तररामचरित में सात अंक हैं। उत्तर (C)।

Q105BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
उत्तररामचरितस्य तृतीयोऽङ्कः केन नाम्ना प्रसिद्धः?
  1. Aचित्रदर्शनम्
  2. Bछाया
  3. Cपञ्चवटीप्रवेशः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) छाया

Explanation

उत्तररामचरित का तृतीय अंक "छाया" नाम से प्रसिद्ध है, क्योंकि इसमें सीता छाया-रूप में दिखती हैं। उत्तर (B)।

Q106BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
“त्वमेव ननु कल्याणि! सञ्जीवय जगत्पतिम्। प्रियस्पर्शो हि पाणिस्ते तत्रैष निरतो जनः॥” उत्तररामचरितस्य तृतीयेऽङ्के कस्येदं कथनम्?
  1. Aसीतायाः
  2. Bतमसायाः
  3. Cमुरलायाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) तमसायाः

Explanation

तृतीय अंक में सीता को मूर्छित देखकर तमसा राम से स्पर्श द्वारा उन्हें जीवित करने को कहती हैं; यह कथन तमसा का है। उत्तर (B)।

Q107BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 68–72 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। ग्राम्यजीवनं सुव्यवस्थितं भवति। ग्रामे प्रायेण सर्वे स्वस्थाः भवन्ति। वनेषु नगरेषु च तथा जीवनं न भवति वस्तुतः ग्रामाः वननगरयोः मध्ये सन्ति। ग्रामीणाः जनाः प्रायेण कृषीवलाः भवन्ति। ते च प्रातः कालात् सायं यावत् क्षेत्रेषु कर्म कुर्वन्ति। क्षेत्राणि परितः वारिणा पूर्णा कुल्याः भवन्ति। कृषकाः क्षेत्राणि हलेन कर्षन्ति। कुल्याजलेन तानि सिञ्चन्ति। तत्र बीजानि वपन्ति च। ग्राम्यजीवनं कथं भवति?
  1. Aदुष्करम्
  2. Bव्ययसाध्यम्
  3. Cसुव्यवस्थितम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) सुव्यवस्थितम्

Explanation

गद्यांश का प्रथम वाक्य है "ग्राम्यजीवनं सुव्यवस्थितं भवति"। उत्तर (C)।

Q108BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 68–72 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। ग्राम्यजीवनं सुव्यवस्थितं भवति। ग्रामे प्रायेण सर्वे स्वस्थाः भवन्ति। वनेषु नगरेषु च तथा जीवनं न भवति वस्तुतः ग्रामाः वननगरयोः मध्ये सन्ति। ग्रामीणाः जनाः प्रायेण कृषीवलाः भवन्ति। ते च प्रातः कालात् सायं यावत् क्षेत्रेषु कर्म कुर्वन्ति। क्षेत्राणि परितः वारिणा पूर्णा कुल्याः भवन्ति। कृषकाः क्षेत्राणि हलेन कर्षन्ति। कुल्याजलेन तानि सिञ्चन्ति। तत्र बीजानि वपन्ति च। ग्रामीणाः जनाः प्रायेण कीदृशाः भवन्ति?
  1. Aसर्वे स्वस्थाः
  2. Bरुग्णा
  3. Cनिष्कपटाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) सर्वे स्वस्थाः

Explanation

गद्यांश में लिखा है "ग्रामे प्रायेण सर्वे स्वस्थाः भवन्ति"। उत्तर (A)।

Q109BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 68–72 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। ग्राम्यजीवनं सुव्यवस्थितं भवति। ग्रामे प्रायेण सर्वे स्वस्थाः भवन्ति। वनेषु नगरेषु च तथा जीवनं न भवति वस्तुतः ग्रामाः वननगरयोः मध्ये सन्ति। ग्रामीणाः जनाः प्रायेण कृषीवलाः भवन्ति। ते च प्रातः कालात् सायं यावत् क्षेत्रेषु कर्म कुर्वन्ति। क्षेत्राणि परितः वारिणा पूर्णा कुल्याः भवन्ति। कृषकाः क्षेत्राणि हलेन कर्षन्ति। कुल्याजलेन तानि सिञ्चन्ति। तत्र बीजानि वपन्ति च। के प्रातः कालात् सायं यावत् क्षेत्रेषु कर्म कुर्वन्ति?
  1. Aनागरिकाः
  2. Bग्रामीणाः
  3. Cकृषकाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) ग्रामीणाः

Explanation

गद्यांश के अनुसार ग्रामीण लोग प्रातः से सायं तक खेतों में काम करते हैं। उत्तर (B)।

Q110BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 68–72 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। ग्राम्यजीवनं सुव्यवस्थितं भवति। ग्रामे प्रायेण सर्वे स्वस्थाः भवन्ति। वनेषु नगरेषु च तथा जीवनं न भवति वस्तुतः ग्रामाः वननगरयोः मध्ये सन्ति। ग्रामीणाः जनाः प्रायेण कृषीवलाः भवन्ति। ते च प्रातः कालात् सायं यावत् क्षेत्रेषु कर्म कुर्वन्ति। क्षेत्राणि परितः वारिणा पूर्णा कुल्याः भवन्ति। कृषकाः क्षेत्राणि हलेन कर्षन्ति। कुल्याजलेन तानि सिञ्चन्ति। तत्र बीजानि वपन्ति च। ‘कृषीवला’-शब्दस्य कः अर्थः?
  1. Aगोपालः
  2. Bव्यवसायिकाः
  3. Cकृषकाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) कृषकाः

Explanation

"कृषीवल" का अर्थ किसान (कृषक) है। उत्तर (C)।

Q111BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 68–72 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। ग्राम्यजीवनं सुव्यवस्थितं भवति। ग्रामे प्रायेण सर्वे स्वस्थाः भवन्ति। वनेषु नगरेषु च तथा जीवनं न भवति वस्तुतः ग्रामाः वननगरयोः मध्ये सन्ति। ग्रामीणाः जनाः प्रायेण कृषीवलाः भवन्ति। ते च प्रातः कालात् सायं यावत् क्षेत्रेषु कर्म कुर्वन्ति। क्षेत्राणि परितः वारिणा पूर्णा कुल्याः भवन्ति। कृषकाः क्षेत्राणि हलेन कर्षन्ति। कुल्याजलेन तानि सिञ्चन्ति। तत्र बीजानि वपन्ति च। एतस्य गद्यखण्डस्य समुचितं शीर्षकं किम्?
  1. Aग्राम्यजीवनम्
  2. Bकृषीवलाः
  3. Cनागरिकाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) ग्राम्यजीवनम्

Explanation

पूरा गद्यांश गाँव के जीवन के बारे में है, इसलिए उचित शीर्षक "ग्राम्यजीवनम्" है। उत्तर (A)।

Q112BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 73–77 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। संस्कृतभाषायाः व्याकरणशास्त्रे पाणिनिर्महान् वैयाकरण अभवत्। अस्य पितुर्नाम पणिनः मातुश्च नाम दाक्षी आसीत्। तस्मादेव दाक्षीपुत्रः पाणिनिः कथ्यते। छन्दशास्त्रस्य रचयिता पिंगलः पाणिने अनुजः आसीत्। अतः छन्दशास्त्रं ‘पिंगलशास्त्रम्’ इत्युच्यते। पाणिनि ख्रिष्टाब्दात् पञ्चशतवर्षपूर्वम् (500 ई० पू०) अजायत्। तस्य जन्म शालातुरग्रामे अभवत्, तस्माद् अयं शालातुरीयः अपि उच्यते। शालातुरग्रामस्यैव नाम सम्प्रति लाहौर इति जातम्। कस्मिन् ग्रामे पाणिनिः अजायत्?
  1. Aशालापुरः
  2. Bशिवपुरः
  3. Cशलातुरः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) शलातुरः

Explanation

गद्यांश के अनुसार पाणिनि का जन्म शालातुर ग्राम में हुआ था। उत्तर (C)।

Q113BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 73–77 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। संस्कृतभाषायाः व्याकरणशास्त्रे पाणिनिर्महान् वैयाकरण अभवत्। अस्य पितुर्नाम पणिनः मातुश्च नाम दाक्षी आसीत्। तस्मादेव दाक्षीपुत्रः पाणिनिः कथ्यते। छन्दशास्त्रस्य रचयिता पिंगलः पाणिने अनुजः आसीत्। अतः छन्दशास्त्रं ‘पिंगलशास्त्रम्’ इत्युच्यते। पाणिनि ख्रिष्टाब्दात् पञ्चशतवर्षपूर्वम् (500 ई० पू०) अजायत्। तस्य जन्म शालातुरग्रामे अभवत्, तस्माद् अयं शालातुरीयः अपि उच्यते। शालातुरग्रामस्यैव नाम सम्प्रति लाहौर इति जातम्। पाणिनेर्मातुर्नाम किम्?
  1. Aगोणिका
  2. Bदाक्षायणी
  3. Cदाक्षी
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) दाक्षी

Explanation

गद्यांश में पाणिनि की माता का नाम दाक्षी बताया गया है। उत्तर (C)।

Q114BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 73–77 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। संस्कृतभाषायाः व्याकरणशास्त्रे पाणिनिर्महान् वैयाकरण अभवत्। अस्य पितुर्नाम पणिनः मातुश्च नाम दाक्षी आसीत्। तस्मादेव दाक्षीपुत्रः पाणिनिः कथ्यते। छन्दशास्त्रस्य रचयिता पिंगलः पाणिने अनुजः आसीत्। अतः छन्दशास्त्रं ‘पिंगलशास्त्रम्’ इत्युच्यते। पाणिनि ख्रिष्टाब्दात् पञ्चशतवर्षपूर्वम् (500 ई० पू०) अजायत्। तस्य जन्म शालातुरग्रामे अभवत्, तस्माद् अयं शालातुरीयः अपि उच्यते। शालातुरग्रामस्यैव नाम सम्प्रति लाहौर इति जातम्। पाणिने जन्म कदा अभवत्?
  1. A200 ई० पू०
  2. B50 ई० पू०
  3. C300 ई० पू०
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

गद्यांश में पाणिनि का जन्म 500 ई० पू० बताया गया है, जो किसी विकल्प में नहीं है; इसलिए (E)।

Q115BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 73–77 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। संस्कृतभाषायाः व्याकरणशास्त्रे पाणिनिर्महान् वैयाकरण अभवत्। अस्य पितुर्नाम पणिनः मातुश्च नाम दाक्षी आसीत्। तस्मादेव दाक्षीपुत्रः पाणिनिः कथ्यते। छन्दशास्त्रस्य रचयिता पिंगलः पाणिने अनुजः आसीत्। अतः छन्दशास्त्रं ‘पिंगलशास्त्रम्’ इत्युच्यते। पाणिनि ख्रिष्टाब्दात् पञ्चशतवर्षपूर्वम् (500 ई० पू०) अजायत्। तस्य जन्म शालातुरग्रामे अभवत्, तस्माद् अयं शालातुरीयः अपि उच्यते। शालातुरग्रामस्यैव नाम सम्प्रति लाहौर इति जातम्। पाणिनिः कस्य शास्त्रस्य ज्ञाता आसीत्?
  1. Aछन्दशास्त्रम्
  2. Bव्याकरणशास्त्रम्
  3. Cपिंगलशास्त्रस्य
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) व्याकरणशास्त्रम्

Explanation

पाणिनि व्याकरणशास्त्र के महान् आचार्य थे। उत्तर (B)।

Q116BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 73–77 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। संस्कृतभाषायाः व्याकरणशास्त्रे पाणिनिर्महान् वैयाकरण अभवत्। अस्य पितुर्नाम पणिनः मातुश्च नाम दाक्षी आसीत्। तस्मादेव दाक्षीपुत्रः पाणिनिः कथ्यते। छन्दशास्त्रस्य रचयिता पिंगलः पाणिने अनुजः आसीत्। अतः छन्दशास्त्रं ‘पिंगलशास्त्रम्’ इत्युच्यते। पाणिनि ख्रिष्टाब्दात् पञ्चशतवर्षपूर्वम् (500 ई० पू०) अजायत्। तस्य जन्म शालातुरग्रामे अभवत्, तस्माद् अयं शालातुरीयः अपि उच्यते। शालातुरग्रामस्यैव नाम सम्प्रति लाहौर इति जातम्। छन्दशास्त्रस्य रचनाकारः कः आसीत्?
  1. Aपाणिनिः
  2. Bपिंगलः
  3. Cकात्यायनः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) पिंगलः

Explanation

गद्यांश के अनुसार छन्दशास्त्र के रचयिता पिंगल थे। उत्तर (B)।

Q117BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 78–82 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी लखनऊ-नगरमस्ति। तद् नगरं निकषा नैमिषारण्यं प्राचीनं तीर्थस्थलम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति। तत्र पुरा एकस्मिन् आश्रमे ऋषयः मुनयः गुरवः कवयः छात्राश्च निवसन्ति स्म। आश्रमस्य विशालपरिसरे अश्वत्थ-वट-निम्बाशोकवृक्षाणां गहना छाया भवन्ति स्म। तत्र फालिशालिनः आम्राऽमलक-पनस-पेरुवृक्षाः अपि विपुला आसन्। एभिः वृक्षैः तत्र पर्यावरणम् अत्यन्तं शुद्धमासीत्। येन शीतला वायवः मन्दं मन्दं निरन्तरं वहन्ति स्म। काले काले च मेघः वर्षति स्म। ‘अश्वत्थ’ इति पदस्य कोऽर्थः?
  1. Aपारेवत
  2. Bपिप्पल
  3. Cन्यग्रोध
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) पिप्पल

Explanation

"अश्वत्थ" पीपल (पिप्पल) वृक्ष का नाम है। उत्तर (B)।

Q118BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 78–82 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी लखनऊ-नगरमस्ति। तद् नगरं निकषा नैमिषारण्यं प्राचीनं तीर्थस्थलम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति। तत्र पुरा एकस्मिन् आश्रमे ऋषयः मुनयः गुरवः कवयः छात्राश्च निवसन्ति स्म। आश्रमस्य विशालपरिसरे अश्वत्थ-वट-निम्बाशोकवृक्षाणां गहना छाया भवन्ति स्म। तत्र फालिशालिनः आम्राऽमलक-पनस-पेरुवृक्षाः अपि विपुला आसन्। एभिः वृक्षैः तत्र पर्यावरणम् अत्यन्तं शुद्धमासीत्। येन शीतला वायवः मन्दं मन्दं निरन्तरं वहन्ति स्म। काले काले च मेघः वर्षति स्म। लखनऊ-नगरं कस्य प्रदेशस्य राजधानी आसीत्?
  1. Aआन्ध्रप्रदेशस्य
  2. Bराजस्थानस्य
  3. Cउत्तरप्रदेशस्य
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) उत्तरप्रदेशस्य

Explanation

लखनऊ उत्तरप्रदेश की राजधानी है। उत्तर (C)।

Q119BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 78–82 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी लखनऊ-नगरमस्ति। तद् नगरं निकषा नैमिषारण्यं प्राचीनं तीर्थस्थलम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति। तत्र पुरा एकस्मिन् आश्रमे ऋषयः मुनयः गुरवः कवयः छात्राश्च निवसन्ति स्म। आश्रमस्य विशालपरिसरे अश्वत्थ-वट-निम्बाशोकवृक्षाणां गहना छाया भवन्ति स्म। तत्र फालिशालिनः आम्राऽमलक-पनस-पेरुवृक्षाः अपि विपुला आसन्। एभिः वृक्षैः तत्र पर्यावरणम् अत्यन्तं शुद्धमासीत्। येन शीतला वायवः मन्दं मन्दं निरन्तरं वहन्ति स्म। काले काले च मेघः वर्षति स्म। आश्रमस्य परिसरे कस्य वृक्षः नास्ति?
  1. Aअमलक
  2. Bखर्जूरः
  3. Cपनस
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) खर्जूरः

Explanation

गद्यांश में आश्रम के वृक्षों में अश्वत्थ, वट, नीम, अशोक, आम, आँवला (अमलक) और कटहल (पनस) आदि आए हैं; खजूर (खर्जूर) का उल्लेख नहीं है। उत्तर (B)।

Q120BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 78–82 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी लखनऊ-नगरमस्ति। तद् नगरं निकषा नैमिषारण्यं प्राचीनं तीर्थस्थलम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति। तत्र पुरा एकस्मिन् आश्रमे ऋषयः मुनयः गुरवः कवयः छात्राश्च निवसन्ति स्म। आश्रमस्य विशालपरिसरे अश्वत्थ-वट-निम्बाशोकवृक्षाणां गहना छाया भवन्ति स्म। तत्र फालिशालिनः आम्राऽमलक-पनस-पेरुवृक्षाः अपि विपुला आसन्। एभिः वृक्षैः तत्र पर्यावरणम् अत्यन्तं शुद्धमासीत्। येन शीतला वायवः मन्दं मन्दं निरन्तरं वहन्ति स्म। काले काले च मेघः वर्षति स्म। काले काले मेघः कुत्र वर्षति स्म?
  1. Aआश्रमे
  2. Bवने
  3. Cलखनऊ-नगरे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) आश्रमे

Explanation

गद्यांश के अनुसार समय-समय पर मेघ आश्रम में बरसते थे। उत्तर (A)।

Q121BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 78–82 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। अस्माकं प्रदेशस्य राजधानी लखनऊ-नगरमस्ति। तद् नगरं निकषा नैमिषारण्यं प्राचीनं तीर्थस्थलम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति। तत्र पुरा एकस्मिन् आश्रमे ऋषयः मुनयः गुरवः कवयः छात्राश्च निवसन्ति स्म। आश्रमस्य विशालपरिसरे अश्वत्थ-वट-निम्बाशोकवृक्षाणां गहना छाया भवन्ति स्म। तत्र फालिशालिनः आम्राऽमलक-पनस-पेरुवृक्षाः अपि विपुला आसन्। एभिः वृक्षैः तत्र पर्यावरणम् अत्यन्तं शुद्धमासीत्। येन शीतला वायवः मन्दं मन्दं निरन्तरं वहन्ति स्म। काले काले च मेघः वर्षति स्म। ‘निकषा’ इति पदस्य कोऽर्थः?
  1. Aपरित
  2. Bसमीप
  3. Cअग्रे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) समीप

Explanation

"निकषा" का अर्थ समीप (पास) है। उत्तर (B)।

Q122BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 83–88 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आव्रियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथा जातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं, सद्विचारं सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीश्च ददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क मङ्गलम्? प्रकृतेः प्रमुखानि तत्त्वानि कति सन्ति?
  1. A5
  2. B6
  3. C7
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) 5

Explanation

गद्यांश में पृथ्वी, जल, तेज, वायु और आकाश ये पाँच प्रमुख तत्त्व बताए गए हैं। उत्तर (A)।

Q123BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 83–88 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आव्रियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथा जातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं, सद्विचारं सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीश्च ददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क मङ्गलम्? परिष्कृतं प्रदूषणरहितश्च पर्यावरणम् अस्मभ्यं किं ददाति?
  1. Aसद्विचारम्
  2. Bसत्यसङ्कल्पम्
  3. Cमाङ्गलिकसामग्रीम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

Explanation

गद्यांश के अनुसार शुद्ध पर्यावरण सुख, सद्विचार, सत्यसंकल्प और माङ्गलिक सामग्री सब देता है, इसलिए तीनों विकल्प सही हैं। उत्तर (D)।

Q124BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 83–88 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आव्रियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथा जातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं, सद्विचारं सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीश्च ददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क मङ्गलम्? अधोऽङ्कितेषु प्रकृतेः किं प्रमुखं तत्त्वं नास्ति?
  1. Aवायुः
  2. Bवनम्
  3. Cजलम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) वनम्

Explanation

पाँच प्रमुख तत्त्व पृथ्वी, जल, तेज, वायु और आकाश हैं; वन उनमें नहीं है। उत्तर (B) वनम्।

Q125BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 83–88 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आव्रियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथा जातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं, सद्विचारं सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीश्च ददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क मङ्गलम्? प्रकृतिः किं करोति?
  1. Aविविधैः प्रकारैः सर्वान् पुष्णाति
  2. Bविविधैः प्रकारैः सर्वान् पाठयति
  3. Cविविधैः प्रकारैः सर्वान् मारयति
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) विविधैः प्रकारैः सर्वान् पुष्णाति

Explanation

गद्यांश के अनुसार प्रकृति अनेक प्रकार से सबका पोषण करती है। उत्तर (A)।

Q126BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 83–88 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आव्रियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथा जातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं, सद्विचारं सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीश्च ददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क मङ्गलम्? अधोऽङ्कितेषु कस्य उपयोगः पर्यावरणस्य निर्माणे न भवति?
  1. Aजलस्य
  2. Bवायोः
  3. Cदुर्गस्य
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) दुर्गस्य

Explanation

जल, वायु आदि पर्यावरण के निर्माण में सहायक हैं, पर दुर्ग (किला) पर्यावरण का अंग नहीं है। उत्तर (C)।

Q127BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 83–88 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिः समेषां प्राणिनां संरक्षणाय यतते। इयं सर्वान् पुष्णाति विविधैः प्रकारैः, तर्पयति च सुखसाधनैः। पृथिवी, जलं, तेजो, वायुः आकाशश्चास्याः प्रमुखानि तत्त्वानि। तान्येव मिलित्वा पृथक्तया वाऽस्माकं पर्यावरणं रचयन्ति। आव्रियते परितः समन्तात् लोकोऽनेनेति पर्यावरणम्। यथा जातश्शिशुः मातृगर्भे सुरक्षितस्तिष्ठति तथैव मानवः पर्यावरणकुक्षौ। परिष्कृतं प्रदूषणरहितं च पर्यावरणमस्मभ्यं सांसारिकं जीवनसुखं, सद्विचारं सत्यसङ्कल्पं माङ्गलिकसामग्रीश्च ददाति। प्रकृतिकोपैः आतङ्कितो जनः किं कर्तुं प्रभवति? जलप्लावनैः, अग्निभयैः, भूकम्पैः, वात्याचक्रैः, उल्कापातादिभिश्च सन्तप्तस्य मानवस्य क मङ्गलम्? मानवः पर्यावरणकुक्षौ तथैव सुरक्षितो भवति यथा
  1. Aमातृगर्भे शिशुः
  2. Bपितृसमीपे शिशुः
  3. Cपर्वतगुफायां नरः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) मातृगर्भे शिशुः

Explanation

जैसे शिशु माता के गर्भ में सुरक्षित रहता है, वैसे ही मनुष्य पर्यावरण की कोख में सुरक्षित रहता है। उत्तर (A)।

Q128BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 89–94 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भवति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिनः ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधाः विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति। सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादं निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमस्ति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एव वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतनविश्रामगृहादिस्थापनश्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। “शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति” इत्यत्र ‘औषधकल्पम्’ इति पदं कस्य विशेषणम्?
  1. Aलतानाम्
  2. Bवनस्पतीनाम्
  3. Cपृथिव्याः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

"औषधकल्पम्" शब्द "प्राणवायुम्" का विशेषण है, जो लता, वनस्पति या पृथ्वी में से किसी का नहीं है; इसलिए (E)।

Q129BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 89–94 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भवति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिनः ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधाः विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति। सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादं निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमस्ति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एव वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतनविश्रामगृहादिस्थापनश्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। ‘गिरिनिर्झराः’ इत्यस्य कोऽर्थः?
  1. Aपर्वतानां प्रपाताः
  2. Bपर्वतानां सरितः
  3. Cपर्वतानां मार्गाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) पर्वतानां प्रपाताः

Explanation

"गिरिनिर्झराः" का अर्थ पर्वतों के झरने (प्रपात) है। उत्तर (A)।

Q130BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 89–94 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भवति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिनः ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधाः विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति। सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादं निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमस्ति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एव वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतनविश्रामगृहादिस्थापनश्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। प्राचीनकाले ऋषयः कुत्र निवसन्ति स्म?
  1. Aगुरुकुलेषु
  2. Bआश्रमेषु
  3. Cवनेषु
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) वनेषु

Explanation

गद्यांश के अनुसार प्राचीन काल में ऋषि वन में रहते थे। उत्तर (C)।

Q131BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 89–94 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भवति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिनः ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधाः विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति। सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादं निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमस्ति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एव वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतनविश्रामगृहादिस्थापनश्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। पर्यावरणं कस्य अङ्गमस्ति?
  1. Aपुण्यस्य
  2. Bधर्मस्य
  3. Cस्वच्छतायाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) धर्मस्य

Explanation

गद्यांश के अनुसार पर्यावरण की रक्षा धर्म का ही अंग है। उत्तर (B)।

Q132BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 89–94 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भवति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिनः ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधाः विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति। सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादं निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमस्ति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एव वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतनविश्रामगृहादिस्थापनश्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। “विविधाः विहगाः” इत्यत्र ‘विहगाः’ इत्यस्य पदस्य कोऽर्थः?
  1. Aखेचराः
  2. Bखगाः
  3. Cपक्षिणः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

Explanation

"विहग" का अर्थ पक्षी है, और खेचर, खग तथा पक्षी तीनों उसके पर्याय हैं। उत्तर (D)।

Q133BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 89–94 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। प्रकृतिरस्माभिः रक्षणीया। तेन च पर्यावरणं रक्षितं भवति। प्राचीनकाले लोकमङ्गलाशंसिनः ऋषयो वने निवसन्ति स्म। यतो हि वने एव सुरक्षितं पर्यावरणमुपलभ्यते स्म। विविधाः विहगाः कलकूजितैस्तत्र श्रोत्ररसायनं ददति। सरितो गिरिनिर्झराश्च अमृतस्वादं निर्मलं जलं प्रयच्छन्ति। वृक्षा लताश्च फलानि पुष्पाणि इन्धनकाष्ठानि च बाहुल्येन समुपहरन्ति। शीतलमन्दसुगन्धवनपवना औषधकल्पं प्राणवायुं वितरन्ति। धर्मो रक्षति रक्षितः इत्यार्षवचनम्। पर्यावरणरक्षणमपि धर्मस्यैवाङ्गमस्ति ऋषयः प्रतिपादितवन्तः। तत एव वापीकूपतडागादिनिर्माणं देवायतनविश्रामगृहादिस्थापनश्च धर्मसिद्धेः स्रोतोरूपेणाङ्गीकृतम्। प्रकृतेः रक्षणेन कस्य रक्षा भवति?
  1. Aपर्यावरणस्य
  2. Bभूमेः
  3. Cवनानाम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) पर्यावरणस्य

Explanation

प्रकृति की रक्षा करने से पर्यावरण की रक्षा होती है, जैसा गद्यांश के प्रारम्भ में कहा है। उत्तर (A)।

Q134BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 95–100 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। चाणक्यः प्राचीनभारतस्य निर्भीको दूरदर्शी राजनीतिज्ञः शास्त्रज्ञो विद्वान् आसीत्। तस्य पितृप्रदत्तं नाम विष्णुगुप्त आसीत्। अयमेव ‘कौटिल्यः’ इति प्रसिद्ध आसीत्। केषाश्चिद् विदुषामिदमपि मतमस्ति यद् राजनीतिशास्त्रे कुटिलनीतेः प्रतिष्ठापनाय तस्याः स्वजीवने उपयोगाय च अयं ‘कौटिल्यः’ इत्यपि कथ्यते। चणकनामकस्यचित् आचार्यस्य पुत्रत्वात् ‘चाणक्यः’ इति नाम्ना स प्रसिद्धो जातः। नन्दानां राज्यकालः शतवर्षाणि पर्यन्तमासीत्। तेषु अन्तिमेषु द्वादशवर्षेषु एतेन सुमाल्यादीनाम् अष्टनन्दानां संहारः कारितस्तथा च चन्द्रगुप्तमौर्यः नृपत्वेन राजसिंहासने स्थापितः। एतेन भारतीय-शासन-व्यवस्थायाः प्रामाणिक-तत्त्वानां वर्णनेन युक्तं ‘अर्थशास्त्रम्’ इति अतिमहत्त्वपूर्णो ग्रन्थो रचितः। चणकस्य पुत्रः क आसीत्?
  1. Aकणादः
  2. Bशौनकः
  3. Cकौटिल्यः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) कौटिल्यः

Explanation

गद्यांश के अनुसार चणक नामक आचार्य के पुत्र होने से वे चाणक्य कहलाए; वे ही कौटिल्य हैं। उत्तर (C)।

Q135BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 95–100 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। चाणक्यः प्राचीनभारतस्य निर्भीको दूरदर्शी राजनीतिज्ञः शास्त्रज्ञो विद्वान् आसीत्। तस्य पितृप्रदत्तं नाम विष्णुगुप्त आसीत्। अयमेव ‘कौटिल्यः’ इति प्रसिद्ध आसीत्। केषाश्चिद् विदुषामिदमपि मतमस्ति यद् राजनीतिशास्त्रे कुटिलनीतेः प्रतिष्ठापनाय तस्याः स्वजीवने उपयोगाय च अयं ‘कौटिल्यः’ इत्यपि कथ्यते। चणकनामकस्यचित् आचार्यस्य पुत्रत्वात् ‘चाणक्यः’ इति नाम्ना स प्रसिद्धो जातः। नन्दानां राज्यकालः शतवर्षाणि पर्यन्तमासीत्। तेषु अन्तिमेषु द्वादशवर्षेषु एतेन सुमाल्यादीनाम् अष्टनन्दानां संहारः कारितस्तथा च चन्द्रगुप्तमौर्यः नृपत्वेन राजसिंहासने स्थापितः। एतेन भारतीय-शासन-व्यवस्थायाः प्रामाणिक-तत्त्वानां वर्णनेन युक्तं ‘अर्थशास्त्रम्’ इति अतिमहत्त्वपूर्णो ग्रन्थो रचितः। अर्थशास्त्रस्य को लेखकः?
  1. Aकौटिल्यः
  2. Bशौनकः
  3. Cकणादः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) कौटिल्यः

Explanation

अर्थशास्त्र के रचयिता कौटिल्य (चाणक्य) हैं। उत्तर (A)।

Q136BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 95–100 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। चाणक्यः प्राचीनभारतस्य निर्भीको दूरदर्शी राजनीतिज्ञः शास्त्रज्ञो विद्वान् आसीत्। तस्य पितृप्रदत्तं नाम विष्णुगुप्त आसीत्। अयमेव ‘कौटिल्यः’ इति प्रसिद्ध आसीत्। केषाश्चिद् विदुषामिदमपि मतमस्ति यद् राजनीतिशास्त्रे कुटिलनीतेः प्रतिष्ठापनाय तस्याः स्वजीवने उपयोगाय च अयं ‘कौटिल्यः’ इत्यपि कथ्यते। चणकनामकस्यचित् आचार्यस्य पुत्रत्वात् ‘चाणक्यः’ इति नाम्ना स प्रसिद्धो जातः। नन्दानां राज्यकालः शतवर्षाणि पर्यन्तमासीत्। तेषु अन्तिमेषु द्वादशवर्षेषु एतेन सुमाल्यादीनाम् अष्टनन्दानां संहारः कारितस्तथा च चन्द्रगुप्तमौर्यः नृपत्वेन राजसिंहासने स्थापितः। एतेन भारतीय-शासन-व्यवस्थायाः प्रामाणिक-तत्त्वानां वर्णनेन युक्तं ‘अर्थशास्त्रम्’ इति अतिमहत्त्वपूर्णो ग्रन्थो रचितः। चाणक्येन कति नन्दानां संहारः कारितः?
  1. A10
  2. B18
  3. C8
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 8

Explanation

गद्यांश के अनुसार सुमाल्य आदि आठ नन्दों का संहार हुआ। उत्तर (C)।

Q137BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 95–100 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। चाणक्यः प्राचीनभारतस्य निर्भीको दूरदर्शी राजनीतिज्ञः शास्त्रज्ञो विद्वान् आसीत्। तस्य पितृप्रदत्तं नाम विष्णुगुप्त आसीत्। अयमेव ‘कौटिल्यः’ इति प्रसिद्ध आसीत्। केषाश्चिद् विदुषामिदमपि मतमस्ति यद् राजनीतिशास्त्रे कुटिलनीतेः प्रतिष्ठापनाय तस्याः स्वजीवने उपयोगाय च अयं ‘कौटिल्यः’ इत्यपि कथ्यते। चणकनामकस्यचित् आचार्यस्य पुत्रत्वात् ‘चाणक्यः’ इति नाम्ना स प्रसिद्धो जातः। नन्दानां राज्यकालः शतवर्षाणि पर्यन्तमासीत्। तेषु अन्तिमेषु द्वादशवर्षेषु एतेन सुमाल्यादीनाम् अष्टनन्दानां संहारः कारितस्तथा च चन्द्रगुप्तमौर्यः नृपत्वेन राजसिंहासने स्थापितः। एतेन भारतीय-शासन-व्यवस्थायाः प्रामाणिक-तत्त्वानां वर्णनेन युक्तं ‘अर्थशास्त्रम्’ इति अतिमहत्त्वपूर्णो ग्रन्थो रचितः। चाणक्यस्य पितृप्रदत्तं नाम किमासीत्?
  1. Aविष्णुगुप्तः
  2. Bकौटिल्यः
  3. Cधर्मगुप्तः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) विष्णुगुप्तः

Explanation

गद्यांश में पिता द्वारा दिया गया नाम विष्णुगुप्त बताया गया है। उत्तर (A)।

Q138BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 95–100 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। चाणक्यः प्राचीनभारतस्य निर्भीको दूरदर्शी राजनीतिज्ञः शास्त्रज्ञो विद्वान् आसीत्। तस्य पितृप्रदत्तं नाम विष्णुगुप्त आसीत्। अयमेव ‘कौटिल्यः’ इति प्रसिद्ध आसीत्। केषाश्चिद् विदुषामिदमपि मतमस्ति यद् राजनीतिशास्त्रे कुटिलनीतेः प्रतिष्ठापनाय तस्याः स्वजीवने उपयोगाय च अयं ‘कौटिल्यः’ इत्यपि कथ्यते। चणकनामकस्यचित् आचार्यस्य पुत्रत्वात् ‘चाणक्यः’ इति नाम्ना स प्रसिद्धो जातः। नन्दानां राज्यकालः शतवर्षाणि पर्यन्तमासीत्। तेषु अन्तिमेषु द्वादशवर्षेषु एतेन सुमाल्यादीनाम् अष्टनन्दानां संहारः कारितस्तथा च चन्द्रगुप्तमौर्यः नृपत्वेन राजसिंहासने स्थापितः। एतेन भारतीय-शासन-व्यवस्थायाः प्रामाणिक-तत्त्वानां वर्णनेन युक्तं ‘अर्थशास्त्रम्’ इति अतिमहत्त्वपूर्णो ग्रन्थो रचितः। नन्दानां राज्यकालः कति वर्षाणि पर्यन्तमासीत्?
  1. A95
  2. B80
  3. C100
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 100

Explanation

गद्यांश के अनुसार नन्दों का राज्यकाल सौ वर्ष तक रहा। उत्तर (C)।

Q139BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 95–100 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। चाणक्यः प्राचीनभारतस्य निर्भीको दूरदर्शी राजनीतिज्ञः शास्त्रज्ञो विद्वान् आसीत्। तस्य पितृप्रदत्तं नाम विष्णुगुप्त आसीत्। अयमेव ‘कौटिल्यः’ इति प्रसिद्ध आसीत्। केषाश्चिद् विदुषामिदमपि मतमस्ति यद् राजनीतिशास्त्रे कुटिलनीतेः प्रतिष्ठापनाय तस्याः स्वजीवने उपयोगाय च अयं ‘कौटिल्यः’ इत्यपि कथ्यते। चणकनामकस्यचित् आचार्यस्य पुत्रत्वात् ‘चाणक्यः’ इति नाम्ना स प्रसिद्धो जातः। नन्दानां राज्यकालः शतवर्षाणि पर्यन्तमासीत्। तेषु अन्तिमेषु द्वादशवर्षेषु एतेन सुमाल्यादीनाम् अष्टनन्दानां संहारः कारितस्तथा च चन्द्रगुप्तमौर्यः नृपत्वेन राजसिंहासने स्थापितः। एतेन भारतीय-शासन-व्यवस्थायाः प्रामाणिक-तत्त्वानां वर्णनेन युक्तं ‘अर्थशास्त्रम्’ इति अतिमहत्त्वपूर्णो ग्रन्थो रचितः। चाणक्येन नन्दानां संहारं कृत्वा को राजा नियुक्तः?
  1. Aचन्द्रगुप्तमौर्यः
  2. Bसमुद्रगुप्तमौर्यः
  3. Cशौर्यगुप्तमौर्यः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) चन्द्रगुप्तमौर्यः

Explanation

नन्दों के संहार के बाद चाणक्य ने चन्द्रगुप्त मौर्य को राजसिंहासन पर बैठाया। उत्तर (A)।

Q140BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
स्वरस्य कति भेदानि?
  1. A2
  2. B3
  3. C4
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) 3

Explanation

स्वर के तीन भेद हैं: ह्रस्व, दीर्घ और प्लुत। उत्तर (B)।

Q141BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
माहेश्वरसूत्राणि कति प्रकाराणि सन्ति?
  1. A14
  2. B10
  3. C13
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) 14

Explanation

पाणिनीय माहेश्वर सूत्र 14 हैं। उत्तर (A)।

Q142BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
संस्कृतभाषायां लिङ्गस्य कति प्रकाराणि सन्ति?
  1. A3
  2. B2
  3. C4
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) 3

Explanation

संस्कृत में लिङ्ग तीन हैं: पुंलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग और नपुंसकलिङ्ग। उत्तर (A)।

Q143BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘अष्टाध्यायी’ कस्य कृतिः?
  1. Aकात्यायनः
  2. Bपाणिनिः
  3. Cपतंजलिः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) पाणिनिः

Explanation

अष्टाध्यायी के रचयिता पाणिनि हैं। उत्तर (B)।

Q144BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
संयुक्तस्वरस्य कति प्रकाराणि?
  1. Aअ इ उ ण
  2. Bअ ऋ ऌ
  3. Cए ओ ऐ औ
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) ए ओ ऐ औ

Explanation

संयुक्त स्वर (सन्ध्यक्षर) ए, ओ, ऐ, औ हैं। उत्तर (C)।

Q145BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
संस्कृतभाषायां कति कारकाणि भवन्ति?
  1. Aपञ्च
  2. Bषट्
  3. Cसप्त
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) षट्

Explanation

संस्कृत में कारक छह हैं: कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान और अधिकरण। उत्तर (B) षट्।

Q146BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘किम्’ इति सर्वनामशब्दस्य नपुंसकलिङ्गे द्वितीयाविभक्तौ बहुवचने किं रूपं भवति?
  1. Aकिम्
  2. Bकान्
  3. Cकानि
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) कानि

Explanation

"किम्" नपुंसकलिङ्ग में प्रथमा और द्वितीया बहुवचन में "कानि" बनता है। उत्तर (C)।

Q147BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘एकादशन्’ इत्यस्य नपुंसकलिङ्गे प्रथमाविभक्तौ बहुवचने किं रूपं भवति?
  1. Aएकादशानि
  2. Bएकादशाणि
  3. Cएकादशान्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

"एकादशन्" शब्द संख्यावाची है और उसका रूप सभी विभक्तियों में "एकादश" ही रहता है, जो दिए गए किसी विकल्प में नहीं है। इसलिए (E)।

Q148BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘सर्व + ऐक्यम्’ इत्यत्र का सन्धिर्भविष्यति?
  1. Aसर्वेक्यम्
  2. Bसर्वा एक्यम्
  3. Cसर्वैक्यम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) सर्वैक्यम्

Explanation

सर्व + ऐक्यम् में अ + ऐ मिलकर वृद्धि सन्धि से "ऐ" बनता है, अतः सर्वैक्यम्। उत्तर (C)।

Q149BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘यद्यपि’ इत्यस्य सन्धिच्छेदो भविष्यति—
  1. Aयद् + यपि
  2. Bयद् + इद् + पि
  3. Cयदि + अपि
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) यदि + अपि

Explanation

यद्यपि = यदि + अपि (यण् सन्धि: इ + अ = य्)। उत्तर (C)।

Q150BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘सच्चिदानन्दः’ इत्यस्य सन्धिच्छेदो भविष्यति—
  1. Aसच् + चिदा + नन्दः
  2. Bसत् + चित् + आनन्दः
  3. Cसत् + चिदा + नन्दः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) सत् + चित् + आनन्दः

Explanation

सच्चिदानन्दः = सत् + चित् + आनन्दः (श्चुत्व सन्धि और दीर्घ सन्धि)। उत्तर (B)।

How to use these BPSC TRE Sanskrit questions

Every question here was asked in a real BPSC TRE paper; the paper and shift are shown on the card, and the number opens the question on its own page. Try each one before tapping Show answer, then attempt the full BPSC TRE papers as timed tests to check your speed under exam conditions.

More BPSC TRE subjects

General Studies 3674Hindi 1909English 1129Mathematics 523Economics 440History 439Political Science 360Geography 359Computer Science 315Science 275Accountancy 240Botany 240