UTpaper

Free mock tests & test series

BPSC TRE · Topic-wise previous year questions

Sanskrit Previous Year Questions (page 2)

399 Sanskrit questions asked in BPSC TRE previous year papers, each with the correct answer and explanation. Read them free on UTpaper, or attempt the full papers as timed online tests.

  • 399 questions
  • Official answer key
  • Free
Attempt BPSC TRE papers →
Q51BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । ‘अर्थशास्त्रम्’ कस्याः नीतेः तन्त्ररूपेण ज्ञायते ?
  1. Aधर्मनीतेः तन्त्रम्
  2. Bअर्थनीतेः तन्त्रम्
  3. Cराजनीतेः तन्त्रम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) राजनीतेः तन्त्रम्

Explanation

गद्यांश में अर्थशास्त्र को ‘राजनीतितन्त्रम्’ कहा गया है। अतः (C) सही है।

Q52BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । कौटिल्येन कस्य वंशस्य शासनम् उच्छेदितम् ?
  1. Aगुप्तवंशस्य शासनम्
  2. Bनन्दवंशस्य शासनम्
  3. Cमौर्यवंशस्य शासनम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) नन्दवंशस्य शासनम्

Explanation

गद्यांश के अनुसार कौटिल्य (चाणक्य) ने नन्दवंश के शासन का उच्छेद करके चन्द्रगुप्त को राजा बनाया। अतः (B) सही है।

Q53BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । स्वराष्ट्रियजनैः प्रवर्तितं राज्यं किं कथ्यते ?
  1. Aस्वराज्यम्
  2. Bस्वराष्ट्रम्
  3. Cस्वदेशः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) स्वराज्यम्

Explanation

गद्यांश में कहा है कि अपने राष्ट्र की प्रजा द्वारा चलाया गया राज्य ‘स्वराज्य’ पद से कहा जाता है। अतः (A) सही है।

Q54BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
निर्देशः – अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 121-125 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत – स्वराज्यं हि नाम राष्ट्रस्य परमोत्कर्षधायकं तत्त्वम् । सर्वेषां स्वराष्ट्रिय प्रजाजनानां सम्मत्या प्रतिविध्यविधया प्रवर्तितं यद्राज्यं तत्स्वराज्यपदेन व्यपदिश्यते । तादृशस्वराज्योपलब्ध्यर्थमेव जनैः प्रयतितव्यम् इति ऋग्वेदेऽपि समुपदिष्टम् । वेदे स्वराज्य - महिमा वर्णनार्थमेकमखिलं सूक्तमेव पठ्यते तद्धि स्वराज्यसूक्तमिति नाम्ना कथ्यते । अन्यत्रापि बहुत्र स्वराज्य गुणगरिमाऽवलोक्यते। कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत् । एष प्रजातन्त्रप्रसङ्गः अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते । प्रायशः वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीति निपुणः कौटल्यापरनामधेयः आचार्य चाणक्यः बभूव। तेन कूटनीतिधुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंश प्रशासनमुदिश्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास । महान् राजनीतिज्ञः कौटिल्यः चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोक विश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलभ्य राज्यतन्त्रं सञ्चालयितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम् । स्वराज्यमस्ति
  1. Aराष्ट्रस्य अपकर्षाधायकम् तत्त्वम्
  2. Bराष्ट्रस्य परमोत्कर्षाधायकम् तत्त्वम्
  3. Cराष्ट्रस्य उत्कर्षापकर्षाधायक तत्त्वम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

गद्यांश के अनुसार स्वराज्य राष्ट्र का परमोत्कर्ष करने वाला तत्त्व है। परन्तु विकल्प (B) में शब्द ‘परमोत्कर्षाधायकम्’ छपा है जबकि गद्यांश में ‘परमोत्कर्षधायकम्’ है, इसलिए आधिकारिक कुंजी में कोई भी उपयुक्त नहीं (E) दिया गया है।

Q55BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘आवाम्’ कस्य शब्दस्य संस्कृतरूपमस्ति ?
  1. Aयुष्मद्
  2. Bअदस्
  3. Cअस्मद्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अस्मद्

Explanation

‘आवाम्’ अस्मद् शब्द का प्रथमा/द्वितीया द्विवचन रूप है। अतः (C) सही है।

Q56BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘अधिगोपम्’ इति सामासिक पदस्य अलौकिकः विग्रह वर्तते।
  1. Aगोपा ङस् अधि
  2. Bगोपा सु अधि
  3. Cगोपा ङि अधि
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) गोपा ङि अधि

Explanation

‘अधिगोपम्’ अव्ययीभाव समास है, जिसका अर्थ है गोप में या गोप के विषय में। इसका अलौकिक विग्रह सप्तमी ङि के साथ ‘गोपा ङि अधि’ होता है। अतः (C) सही है।

Q57BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘आशिषि नाथः’ इति सूत्रेण का विभक्तिः प्रयुज्यते ?
  1. Aपञ्चमी
  2. Bचतुर्थी
  3. Cषष्ठी
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

Note: the official key gives (E); by Panini 2.3.55 the sutra prescribes the genitive (shashthi), i.e. option (C). आधिकारिक कुंजी में उत्तर (E) दिया गया है।

Q58BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘गो’ शब्दस्य द्वितीया विभक्ति बहुवचनस्य रूपमस्ति
  1. Aगाः
  2. Bगौः
  3. Cगोः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) गाः

Explanation

गो शब्द का द्वितीया बहुवचन रूप ‘गाः’ होता है। अतः (A) सही है।

Q59BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
कर्मवाच्ये कर्मणः प्रयोगः कस्यां विभक्तौ भवति ?
  1. Aद्वितीयायाम्
  2. Bतृतीयायाम्
  3. Cप्रथमायाम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) प्रथमायाम्

Explanation

कर्मवाच्य में कर्म अनुक्त से उक्त हो जाता है और उसमें प्रथमा विभक्ति होती है। अतः (C) सही है।

Q60BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘भू’ धातोः लङ् लकारस्य मध्यम पुरुषस्य बहुवचन रूपमस्ति
  1. Aअभवत्
  2. Bअभवत
  3. Cअभवः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अभवत

Explanation

भू धातु के लङ् लकार में मध्यम पुरुष बहुवचन रूप ‘अभवत’ होता है (अभवम्, अभवः, अभवत् आदि अन्य रूप हैं)। अतः (B) सही है।

Q61BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘रूपवद्भार्यः’ इत्यस्मिन् पदे कः समासः अस्ति ?
  1. Aबहुव्रीहिः
  2. Bअव्ययीभावः
  3. Cतत्पुरुषः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) बहुव्रीहिः

Explanation

‘रूपवती भार्या यस्य सः’ इस विग्रह से यह अन्य पदार्थ प्रधान बहुव्रीहि समास है। अतः (A) सही है।

Q62BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
गुण संज्ञा विधायकं सूत्रमस्ति
  1. Aअदेङ् गुणः
  2. Bआद् गुणः
  3. Cगुणो यङ्लुकोः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अदेङ् गुणः

Explanation

गुण संज्ञा करने वाला पाणिनि का सूत्र ‘अदेङ् गुणः’ (1.1.2) है। ‘आद् गुणः’ सन्धि का विधान करने वाला सूत्र है। अतः (A) सही है।

Q63BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘राजन्’ शब्दस्य द्वितीयाविभक्तेः बहुवचन रूपमस्ति
  1. Aराजानम्
  2. Bराज्ञः
  3. Cराज्ञानः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) राज्ञः

Explanation

राजन् शब्द का द्वितीया बहुवचन ‘राज्ञः’ होता है (राजानम् द्वितीया एकवचन है)। अतः (B) सही है।

Q64BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
अवर्णं कतिभेदात्मकमस्ति ?
  1. Aषोडश
  2. Bद्वादश
  3. Cअष्टादश
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) अष्टादश

Explanation

अवर्ण (अ) के ह्रस्व, दीर्घ और प्लुत तीन भेद हैं; प्रत्येक के उदात्त, अनुदात्त, स्वरित तथा अनुनासिक-अननुनासिक भेद से 3×3×2 = 18 भेद होते हैं। अतः (C) सही है।

Q65BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘दा’ धातोः लट्लकारस्य प्रथम पुरुषस्य बहुवचनस्य रूपमस्ति
  1. Aददति
  2. Bददाति
  3. Cददन्ति
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) ददति

Explanation

दा धातु (जुहोत्यादि गण) के लट् प्रथम पुरुष बहुवचन में अभ्यस्त संज्ञा के कारण ‘ददति’ रूप बनता है। अतः (A) सही है।

Q66BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘यय्’ प्रत्याहारे कः वर्णः न परिगण्यते ?
  1. Aर
  2. Bव
  3. Cह
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) ह

Explanation

यय् प्रत्याहार में य से लेकर प तक के वर्ण आते हैं; इसमें र और व हैं पर ‘ह’ नहीं है। अतः (C) सही है।

Q67BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘कृष्णश्रितः’ इति सामासिकपदस्य लौकिकः विग्रहः अस्ति
  1. Aकृष्णेन श्रितः
  2. Bकृष्णाय श्रितः
  3. Cकृष्णं श्रित
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

‘कृष्णश्रितः’ द्वितीया तत्पुरुष है और उसका शुद्ध विग्रह ‘कृष्णं श्रितः’ है। विकल्प (C) में अन्त का विसर्ग छपा नहीं है, इसलिए आधिकारिक कुंजी में कोई भी उपयुक्त नहीं (E) माना गया है।

Q68BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘कारके’ कीदृशं सूत्रं वर्तते ?
  1. Aविधिसूत्रम्
  2. Bअधिकार सूत्रम्
  3. Cपरिभाषा सूत्रम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अधिकार सूत्रम्

Explanation

‘कारके’ (1.4.23) अधिकार सूत्र है, जो आगे के सूत्रों में अनुवृत्त होकर कारक संज्ञाओं का अधिकार करता है। अतः (B) सही है।

Q69BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘हा’ योगे का विभक्तिः प्रयुज्यते ?
  1. Aद्वितीया
  2. Bप्रथमा
  3. Cतृतीया
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) द्वितीया

Explanation

आधिकारिक कुंजी के अनुसार ‘हा’ (खेद सूचक अव्यय) के योग में द्वितीया विभक्ति होती है। अतः (A)।

Q70BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘लभ्’ धातोः लट्लकारस्य उत्तमपुरुषस्य एकवचनरूपमस्ति
  1. Aलभे
  2. Bलभै
  3. Cलेभे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) लभे

Explanation

लभ् आत्मनेपदी धातु है; लट् लकार उत्तम पुरुष एकवचन में ‘लभे’ बनता है (लेभे लिट् का रूप है)। अतः (A) सही है।

Q71BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
वृद्धिसन्धि विधायकं सूत्रमस्ति
  1. Aवृद्धिरेचि
  2. Bवृद्धिरादैच्
  3. Cवृद्भ्यः स्यस्नोः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) वृद्धिरेचि

Explanation

वृद्धि सन्धि का विधान ‘वृद्धिरेचि’ (6.1.88) सूत्र करता है; ‘वृद्धिरादैच्’ वृद्धि संज्ञा का सूत्र है। अतः (A) सही है।

Q72BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘ईषत्स्पृष्टम्’ केषां वर्णानाम् आभ्यन्तरप्रयत्नम् अस्ति ?
  1. Aअन्तःस्थवर्णानाम्
  2. Bस्पर्शवर्णानाम्
  3. Cऊष्मवर्णानाम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अन्तःस्थवर्णानाम्

Explanation

अन्तःस्थ वर्णों (य, र, ल, व) का आभ्यन्तर प्रयत्न ‘ईषत्स्पृष्ट’ होता है; स्पर्श वर्णों का स्पृष्ट और ऊष्म वर्णों का ईषद्विवृत। अतः (A) सही है।

Q73BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
संयोग संज्ञाविधायकं सूत्रमस्ति
  1. Aसंयोगादेरातो
  2. Bहलोऽनन्तरा संयोगः
  3. Cसंयोगे गुरु
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति

Explanation

संयोग संज्ञा का सूत्र ‘हलोऽनन्तराः संयोगः’ (1.1.7) है, पर विकल्प (B) में ‘अनन्तरा’ (विसर्ग रहित) छपा है। इसलिए आधिकारिक कुंजी में कोई भी उपयुक्त नहीं (E) है।

Q74BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘पराजेरसोढः’’ इति सूत्रेण किं भवति ?
  1. Aअपादानसंज्ञा
  2. Bसम्प्रदानसंज्ञा
  3. Cअधिकरणसंज्ञा
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अपादानसंज्ञा

Explanation

‘पराजेरसोढः’ (1.4.26) सूत्र से परा+जि धातु के योग में असह्य (जिससे हार हो) की अपादान संज्ञा होती है। अतः (A) सही है।

Q75BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘वारिणी’ शब्दस्य का विभक्तिरस्ति ?
  1. Aद्वितीया
  2. Bप्रथमा
  3. Cतृतीया
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

‘वारिणी’ वारि शब्द का नपुंसकलिंग द्विवचन रूप है, जो प्रथमा और द्वितीया दोनों में होता है। इसलिए (A) और (B) सही हैं और उत्तर (D) है।

Q76BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
पाणिनीय माहेश्वरसूत्रेषु स्वरबोधकानां सूत्राणां संख्या का अस्ति ?
  1. Aपञ्च
  2. Bचतस्रः
  3. Cषड्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) चतस्रः

Explanation

स्वरों वाले सूत्र चार हैं: अइउण्, ऋऌक्, एओङ्, ऐऔच्। अतः संख्या चार (चतस्रः) है और (B) सही है।

Q77BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘ते’ अस्ति
  1. A‘तत्’ शब्दस्य नपुंसकलिंग-प्रथमा-द्विवचन-रूपम्
  2. B‘तत्’ शब्दस्य स्त्रीलिङ्ग-प्रथमा-द्विवचन-रूपम्
  3. C‘तत्’ शब्दस्य पुल्लिंग-प्रथमा-द्विवचन-रूपम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्

Explanation

‘ते’ तद् शब्द का तीनों लिंगों में प्रथमा द्विवचन रूप हो सकता है (ते बालकौ, ते बालिके, ते कुले)। इसलिए (A), (B), (C) सभी सही हैं और उत्तर (D) है।

Q78BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘साधवे’ शब्दरूपे साधु शब्दस्य के विभक्ति वचने प्रयुक्ते स्तः ?
  1. Aषष्ठी एकवचनम्
  2. Bसप्तमी एकवचनम्
  3. Cचतुर्थी एकवचनम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) चतुर्थी एकवचनम्

Explanation

साधु शब्द के चतुर्थी एकवचन का रूप ‘साधवे’ है। अतः (C) सही है।

Q79BPSC TRE 3.0 (2024) Sanskrit Class 6-8
‘‘गवां गोषु वा कृष्णा बहुक्षीरा’’- इति वाक्यं कस्य सूत्रस्य उदाहरणमस्ति ?
  1. Aषष्ठी हेतु प्रयोगे
  2. Bयस्य च भावेन भावलक्षणम्
  3. Cयतश्च निर्धारणम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मात् अधिकम्
  5. Eउपर्युक्तेषु कश्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) यतश्च निर्धारणम्

Explanation

बहुत में से एक की जाति, गुण या क्रिया द्वारा छाँटने को निर्धारण कहते हैं; ‘यतश्च निर्धारणम्’ (2.3.41) से यहाँ षष्ठी या सप्तमी होती है। अतः (C) सही है।

Q80BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
यौवनप्रभवं तमः कीदृशो भवति?
  1. Aअरत्नालोकच्छेद्यम्
  2. Bअहङ्कारजन्यः
  3. Cमहोजन्यः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अरत्नालोकच्छेद्यम्

Explanation

कादम्बरी के शुकनासोपदेश में कहा गया है कि यौवन से उत्पन्न अज्ञान-अन्धकार रत्नों के प्रकाश से भी नहीं मिटता (अरत्नालोकच्छेद्य)। इसलिए (A) सही है।

Q81BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
अधोलिखितेषु शुकनासोपदेशानुसारं का अनर्थपरम्परा नास्ति?
  1. Aअभिनवयौवनत्वम्
  2. Bअमानुषशक्तित्वम्
  3. Cअप्रतिमरूपत्वम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

शुकनासोपदेश में नवयौवन, अलौकिक शक्ति और अनुपम रूप तीनों को अनर्थों की परम्परा बताया गया है। इसलिए "अनर्थपरम्परा नहीं है" वाला कोई विकल्प नहीं बचता। अतः (E)।

Q82BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
कं ब्रह्मापि रञ्जयितुम् असमर्थः? नीतिशतकमधिकृत्य उत्तरं लिखत।
  1. Aमोहग्रस्तं जनम्
  2. Bअज्ञानोपहितं जनम्
  3. Cक्रुधं भुजङ्गम् इव नरम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

नीतिशतक के अनुसार अधकचरे ज्ञान से अहंकारी बने व्यक्ति को ब्रह्मा भी प्रसन्न नहीं कर सकते (ज्ञानलवदुर्विदग्ध)। यह उत्तर दिए गए तीनों विकल्पों में नहीं है, इसलिए आधिकारिक उत्तर (E) है।

Q83BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘नीतिशतकम्’ इत्यनुसारं किं विभूषणम् अस्ति—अपण्डितानाम्?
  1. Aज्ञानम्
  2. Bमौनम्
  3. Cअध्ययनम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) मौनम्

Explanation

नीतिशतक का वचन है "मौनं विभूषणम् अपण्डितानाम्", अर्थात् मूर्खों के लिए चुप रहना ही आभूषण है। उत्तर (B)।

Q84BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
अधोऽङ्कितेषु भगवद्गीता-अनुसारम् आत्मनो विशेषणं नास्ति
  1. Aअच्छेद्यः
  2. Bअनित्यः
  3. Cअदाह्यः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) अनित्यः

Explanation

गीता में आत्मा को अच्छेद्य, अदाह्य, अक्लेद्य, अशोष्य और नित्य कहा गया है; "अनित्य" उसका विशेषण नहीं है। उत्तर (B)।

Q85BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
अधोऽङ्कितेषु भगवद्गीता-अनुसारम् आत्मनो विशेषणमस्ति
  1. Aअजः
  2. Bअशाश्वतः
  3. Cव्यक्तः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) अजः

Explanation

गीता में आत्मा को अज (अजन्मा), नित्य, शाश्वत और अव्यक्त कहा गया है। दिए गए विकल्पों में केवल "अजः" आत्मा का विशेषण है। उत्तर (A)।

Q86BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ। ______ सोऽमृतत्वाय कल्पते॥ अस्मिन् श्लोके निम्नाङ्कितेषु किमस्ति पदपूर्त्यर्थकं वाक्यांशम्? भगवद्गीतानुसारमुत्तरयत।
  1. Aकथं स पुरुषः पार्थ!
  2. Bविनाशमव्ययस्यास्य
  3. Cसमदुःखसुखं धीरं
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) समदुःखसुखं धीरं

Explanation

गीता (2.15) का श्लोक है "यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ। समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते॥" खाली स्थान की पूर्ति "समदुःखसुखं धीरं" से होती है। उत्तर (C)।

Q87BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
बुद्धचरिततृतीयसर्गस्य किं नाम?
  1. Aअन्तःपुरविलापः
  2. Bसंवेगोत्पत्तिः
  3. Cअन्तःपुरविहारः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) संवेगोत्पत्तिः

Explanation

अश्वघोष के बुद्धचरित के तृतीय सर्ग का नाम "संवेगोत्पत्ति" है, जिसमें सिद्धार्थ के मन में संसार से वैराग्य उत्पन्न होता है। उत्तर (B)।

Q88BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
“बहिःप्रयाणाय चकार बुद्धिमन्तर्गृहे नाग इवावरुद्धः।” इत्यत्र ‘नाग’ इत्यस्य कोऽर्थः?
  1. Aसर्पः
  2. Bपर्वतः
  3. Cहस्तिः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) हस्तिः

Explanation

श्लोकांश में राजकुमार के घर में रोके जाने की तुलना बाँधे गए "नाग" से की गई है; नाग का एक अर्थ हाथी (हस्ती) है। आधिकारिक उत्तर (C)।

Q89BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
“कोटरसम्भवापि मधुकरी पुष्करमधुकमेव अभिलषति” अभिज्ञानशाकुन्तले चतुर्थाङ्के कस्येदं कथनम्?
  1. Aकण्वस्य
  2. Bप्रियम्वदायाः
  3. Cअनसूयायाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) प्रियम्वदायाः

Explanation

अभिज्ञानशाकुन्तल के चतुर्थ अंक में यह कथन प्रियम्वदा का है। उत्तर (B)।

Q90BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
“अर्थो हि कन्या परकीय एव” अभिज्ञानशाकुन्तले चतुर्थाङ्के कस्येदं कथनम्?
  1. Aशार्ङ्गरवस्य
  2. Bऋषिकुमारस्य
  3. Cअनसूयायाः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

"कन्या पराया धन ही है" वाला कथन चतुर्थ अंक में कण्व का है। यह नाम दिए गए विकल्पों में नहीं है, इसलिए आधिकारिक उत्तर (E) है।

Q91BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
अभिज्ञानशाकुन्तले नाटके कति अङ्काः सन्ति?
  1. A8
  2. B7
  3. C6
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) 7

Explanation

अभिज्ञानशाकुन्तल नाटक में सात अंक हैं। उत्तर (B)।

Q92BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘स्वप्नवासवदत्तम्’ इति नाटके कति अङ्काः सन्ति?
  1. A5
  2. B8
  3. C6
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) 6

Explanation

भास रचित स्वप्नवासवदत्तम् नाटक छह अंकों का है। उत्तर (C)।

Q93BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
“इमां सागरपर्यन्तां हिमवद्विन्ध्यकुण्डलाम्। महीमेकातपत्राङ्कां राजसिंहः प्रशास्तु नः॥” इति भरतवाक्यं कस्मिन्नाटकेऽस्ति?
  1. A‘अभिज्ञानशाकुन्तलम्’ इति नाटके
  2. B‘उत्तररामचरितम्’ इति नाटके
  3. C‘मुद्राराक्षसम्’ इति नाटके
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

आधिकारिक कुञ्जी के अनुसार यह भरतवाक्य दिए गए तीनों नाटकों (शाकुन्तल, उत्तररामचरित, मुद्राराक्षस) में से किसी का नहीं है; इसलिए उत्तर (E) है।

Q94BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
मेघदूतानुसारं यक्षेण शापानन्तरमेकवर्षपर्यन्तं कुत्र निवासः कृतः?
  1. Aहिमालयस्थाश्रमेषु
  2. Bरामगिर्याश्रमेषु
  3. Cविन्ध्याश्रमेषु
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) रामगिर्याश्रमेषु

Explanation

मेघदूत में शापग्रस्त यक्ष रामगिरि के आश्रमों में एक वर्ष तक रहता है। उत्तर (B)।

Q95BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘मेघदूतम्’ कीदृशं काव्यमस्ति?
  1. Aमहाकाव्यम्
  2. Bरूपकम्
  3. Cखण्डकाव्यम्
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) खण्डकाव्यम्

Explanation

कालिदास का मेघदूत एक खण्डकाव्य (गीतिकाव्य) है। उत्तर (C)।

Q96BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
कठोपनिषदनुसारं मनसस्तु परा का भवति?
  1. Aतन्मात्रा
  2. Bइन्द्रियाणि
  3. Cआत्मा
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति

Explanation

कठोपनिषद् में कहा है "मनसस्तु परा बुद्धिः"; मन से परे बुद्धि है। यह उत्तर विकल्पों में नहीं है, इसलिए (E)।

Q97BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
कठोपनिषदनुसारम् अर्थेभ्यः परं किम्भवति?
  1. Aमनः
  2. Bतन्मात्रा
  3. Cचक्षुः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) मनः

Explanation

कठोपनिषद् के अनुसार "अर्थेभ्यश्च परं मनः", अर्थात् विषयों से परे मन है। उत्तर (A)।

Q98BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
‘मेघदूतम्’ इत्यनुसारं संतप्तानां कः शरणमसि?
  1. Aमेघः/पयोदः
  2. Bयक्षेश्वरः
  3. Cधनपतिः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (A) मेघः/पयोदः

Explanation

मेघदूत में यक्ष मेघ से कहता है "संतप्तानां त्वमसि शरणम्"; मेघ ही तपे हुए लोगों का आश्रय है। उत्तर (A) मेघः / पयोदः।

Q99BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
“सद्यःपाति प्रणयि हृदयं विप्रयोगे रुणद्धि” इत्यत्र ‘विप्रयोगे’ इत्यस्य कोऽर्थः?
  1. Aविशिष्टप्रयोगे
  2. Bअनुयोगे
  3. Cवियोगे
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (C) वियोगे

Explanation

"विप्रयोग" का अर्थ वियोग (बिछोह) है। उत्तर (C)।

Q100BPSC TRE 1.0 (2023) Sanskrit Class 9-10
नीतिशतकानुसारं कः सुखतरम् आराध्यते?
  1. Aअज्ञः
  2. Bविशेषज्ञः
  3. Cकृषकः
  4. Dउपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
  5. Eउपर्युक्तेषु किञ्चन अपि नास्ति
Show answerHide answer

Correct answer: (B) विशेषज्ञः

Explanation

नीतिशतक के अनुसार "अज्ञः सुखमाराध्यः, सुखतरमाराध्यते विशेषज्ञः": अज्ञानी को समझाना सरल है और विशेषज्ञ को उससे भी सरल। उत्तर (B) विशेषज्ञः।

How to use these BPSC TRE Sanskrit questions

Every question here was asked in a real BPSC TRE paper; the paper and shift are shown on the card, and the number opens the question on its own page. Try each one before tapping Show answer, then attempt the full BPSC TRE papers as timed tests to check your speed under exam conditions.

More BPSC TRE subjects

General Studies 3674Hindi 1909English 1129Mathematics 523Economics 440History 439Political Science 360Geography 359Computer Science 315Science 275Accountancy 240Botany 240